Ankara, Cumhuriyet ile başlayan yolculuğun merkezi olmaktan çok daha fazlasıdır; o, halk iradesinin tecelli ettiği, modernleşme düşüncesinin, vizyonunun, misyonunun kendine yer açtığı zihinsel mekandır.Modernleşmenin laboratuvarı, sosyal dönüşümün fikri merkezidir.
Türkiye’nin kurucu hafızasının en katmanlı bellek sahasıdır.Osmanlı’nın son dönemde sukut etmiş bu Anadolu şehri, 1919’dan itibaren, siyasi-stratejik-askeri rasyonalitesiyle ön plana çıktı.
Mustafa Kemal Paşa’nın 27 Aralık 1919’da Ankara’ya gelişiyle ilgili yazışmalarda, şehrin bir nevi karargah seçilmesinde; Anadolu’nun stratejik konumu, iletişim ve ulaşım ağı gücü, daha da önemlisi direniş ve diriliş düşüncesine gönül vermiş Seymenlerin desteği hayati öneme taşıyordu.
Şehir; işgalin derin sessizliğine gömülen İstanbul yönetiminin teslimiyetçi tavrına karşı yarınların konuşulduğu, örgütlenmenin odağı hâline geldi.23 Nisan 1920’de 1. Meclis, gösterişten şatafattan uzak lakin tarihsel bilincin son derece kavi bir siyasi dönüşüme liderlik ediyordu.
Rejimin tezahürü ile Ankara, yalnızca yeni bir yönetim merkezi değil, planlı ve programlı modernleşmenin uygulandığı bir kent laboratuvarı olarak ele alındı. 1928’de yürürlüğe giren Jansen Planı, şehir yeniden inşa ediliyordu.Geniş bulvarlar, idari yapılar ve kültür kurumlarının merkezî yerleşimi; bireyi kamusal alanla buluşturmayı, yurttaşlık bilincini görünür kılmayı amaçlıyordu. Bu yaklaşım, Ankara’yı bilinçle tasarlanan bir Cumhuriyet şehrine dönüştürdü.
Atatürk Orman Çiftliği ise yalnız bir tarımsal üretim sahası değil; bilimsel tarım, sanayi denemeleri ve toplumsal üretim ahlakı üzerine kurulu bir kalkınma modeliydi. Dil ve Tarih–Coğrafya Fakültesi ile yeni devletin entelektüel omurgasını güçlendirirken; kültür sanat kurumları günlük yaşamın parçası hâline getirdi. Ankara bundan böyle yalnız idarenin değil; bilginin, kültürün ve entelektüel üretimin başkenti idi.
Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun "Ankara" romanında, "Cumhuriyet" şiirinde, hatıratlarında; bozkırın yalnızlığını modernleşmenin iç muhasebesini yapar.Şehirin yalnız fiziksel değil, zihinsel altyapısı olduğunu haykırır.Neticede bu coğrafya bir şehirden çok kurucu bir düşünce merkezi olmuş, duygu yüklü modernleşmenin sahası olmuştur.
Falih Rıfkı Atay’ın hatıraları 1.meclisin mütevazı oturumlarını " yokluk içinde alınan en büyük kararlar " diye tasvir etmiştir.
Bugünün Ankara’sı, tarihsel katmanların metaforu üzerinde yükselen çok sesli bir şehirdir.Bütün bu dönüşüm şu soruyu sorduruyor:Yarınların Ankara’sı, kültür, düşünce visyonu ile kurucu değerlerini muhafaza ederek çağın değişimini moderniteyi nasıl yeniden yorumlayacak ve anlamlandıracaktır?
Ankara’nın geleceği, kurucu hafızayı koruyan, düşünceyi canlı tutan, modernleşmeyi yeniden anlamlandıran bir zihinsel ufuk olmaktır.Düşünceyi görünür yapan, belleği gelecekle buluşturan bir payitaht olmaktır.
Bozkırdan yükselen Ankara, yalnızca kurulan bir devlet değil; her nesilde yeniden inşa edilen bir bilinçtir.Her gün yeniden kurulan bir zihinsel ufuktur. Bir ulusun kendi yazgısını yeniden inşa etme iradesinin mekânla bütünleşmiş ifadesi ve modern Türkiye’nin kurucu hafızasıdır.
Yeniden doğuşun, dirilişin, bağımsızlığın, milli iradenin, birliğin, vatanının birliğinin, ulusun varlık mekanı Ankara, belleğinden hatırladıkça köklerinden güç aldıkça Türk Milletinin varlık merkezi olmaya devam devam edecektir.Yarınların hayat odağı olacaktır.
