Bahçede, tarlada, ahırda emek veren üretici var. Bir de pazara, markete gidip alışveriş yapmaya çalışan vatandaş… Biri kazandığından memnun değil, diğeri ödediği paradan. Peki aradaki bu uçurumun sebebi ne?
Trabzon’da fındıktan sebzeye, sütten yöresel ürünlere kadar pek çok üründe aynı soru geliyor akla. Üretici ürününü satarken istediği parayı kazanabiliyor mu? Vatandaş aynı ürünü alırken neden daha fazlasını ödemek zorunda kalıyor?
Fındığı düşünelim… Üretici aylarca bahçeyle uğraşıyor. Gübre, ilaç, işçilik derken masrafı büyüyor. Hasat zamanı geldiğinde ürününü satıyor. Sonra aynı fındık, işlenip paketlenerek tüketicinin karşısına çok daha yüksek bir fiyatla çıkıyor. Aradaki farkın ne kadarı masraf, ne kadarı kazanç? İşte bunun cevabı açıkça ortaya konulmalı.
Sebzede de süt ürünlerinde de benzer bir durum yaşanabiliyor. Üreticinin elinden çıkan ürün, sofraya gelene kadar birkaç el değiştiriyor. Nakliye, depolama ve satış giderleri fiyatı artırabiliyor. Ancak bütün yükün üreticinin ve tüketicinin sırtına binmesi de sorgulanmalı.
Üreten kazanamıyor, alan rahat edemiyor. Aradaki kazancı kimin elde ettiği ise çoğu zaman bilinmiyor.
Elbette her aracı gereksiz değil. Ürünün toplanması, taşınması, saklanması ve satılması için bir düzen gerekiyor. Ancak bu zincirdeki herkesin kazancı ile üreticinin emeği arasındaki denge de korunmalı.
Trabzon’da üreticinin doğrudan vatandaşa ulaşabileceği pazarlar çoğaltılsa, kooperatifler daha etkin çalışsa, yerel ürünlerin satışına destek verilse fena mı olur? Hem üretici ürününü daha iyi fiyata satar hem de vatandaş daha uygun alışveriş yapabilir.
Önce fiyatın tarladan tezgâha nasıl değiştiğine bakmak gerekiyor. Hangi aşamada ne kadar maliyet oluşuyor, kim ne kazanıyor? Bunlar bilinmeden sorunun kaynağını bulmak zor.
Bir tarafta emeğinin karşılığını bekleyen üretici, diğer tarafta filesini doldurmakta zorlanan vatandaş var. İkisinin de derdi aynı: Geçinebilmek.
O hâlde soralım: Ürün üreticiden çıkıp sofraya gelene kadar fiyatı neden bu kadar artıyor? Bu sorunun cevabı bulunmadan ne üreticinin yüzü güler ne de tüketicinin cebi rahat eder.
