NATO'nun 5. maddesi neleri kapsıyor? NATO’nun 5. maddesi nedir, hangi durumlarda uygulanır?

Son dönemde Ortadoğu’daki gelişmeler ve ABD–İran gerilimi nedeniyle yeniden gündeme gelen NATO’nun 5. maddesi, ittifakın kolektif savunma ilkesini temsil ediyor. 1949 yılında kurulan Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’nün (NATO) temel dayanaklarından biri olan bu madde, üye ülkelerin güvenliğini ortak bir savunma mekanizmasıyla koruma altına alıyor.

NATO’nun 5. maddesi nedir?

NATO Antlaşması’nın en önemli hükümlerinden biri olan 5. madde, bir NATO üyesine yönelik silahlı saldırının tüm ittifaka yapılmış sayılmasını öngörür. Bu madde, NATO’nun “birimiz hepimiz, hepimiz birimiz için” anlayışının hukuki temelini oluşturur.

madde metni şu şekilde ifade edilir:

"Taraflar, Kuzey Amerika'da veya Avrupa'da içlerinden bir veya daha çoğuna yöneltilecek silahlı bir saldırının hepsine yöneltilmiş bir saldırı olarak değerlendirileceği ve eğer böyle bir saldın olursa BM Yasası'nın 51. Maddesinde tanınan bireysel ya da toplu öz savunma hakkını kullanarak, Kuzey Atlantik bölgesinde güvenliği sağlamak ve korumak için bireysel olarak ve diğerleri ile birlikte, silahlı kuvvet kullanımı da dahil olmak üzere gerekli görülen eylemlerde bulunarak saldırıya uğrayan Taraf ya da Taraflara yardımcı olacakları konusunda anlaşmışlardır. Böylesi herhangi bir saldırı ve bunun sonucu olarak alınan bütün önlemler derhal Güvenlik Konseyi'ne bildirilecektir. Güvenlik Konseyi, uluslararası barış ve güvenliği sağlamak ve korumak için gerekli önlemleri aldığı zaman, bu önlemlere son verilecektir."

5. madde hangi durumlarda uygulanır?

NATO’nun 5. maddesinin devreye girebilmesi için öncelikle bir üye ülkeye karşı fiili bir silahlı saldırı gerçekleşmiş olması gerekir. Bu saldırı:

• Üye ülkenin topraklarına
• Gemilerine
• Uçaklarına

yönelik olabilir.

Antlaşmanın 6. maddesi ise bu saldırıların geçerli sayılacağı coğrafi alanı belirler. Buna göre kapsama giren bölgeler:

• Avrupa ve Kuzey Amerika toprakları
• Türkiye’nin tamamı
• Yengeç Dönencesi’nin kuzeyinde yer alan adalar

olarak tanımlanmıştır.

Günümüzde gelişen teknolojiyle birlikte, çok büyük zararlar doğurabilecek siber saldırılar da bazı durumlarda 5. madde kapsamında değerlendirilebilmektedir.

5. madde nasıl devreye girer?

Bir NATO üyesi saldırıya uğradığında öncelikle müttefiklerini bilgilendirir. Ardından NATO’nun karar organı olan Kuzey Atlantik Konseyi toplanarak yaşanan olayın 5. madde kapsamında olup olmadığına karar verir.

Madde yürürlüğe girdiğinde her NATO üyesi ülke, kendi anayasal süreçlerine uygun şekilde saldırıya uğrayan ülkeye destek vermekle yükümlü olur. Bu destek:

• Askeri güç kullanımı
• Lojistik yardım
• İstihbarat desteği
• Ekonomik veya siyasi destek

gibi farklı şekillerde olabilir.

NATO’nun 5. maddesi kaç kez uygulandı?

NATO’nun 75 yılı aşkın tarihinde 5. madde yalnızca bir kez resmen uygulanmıştır.

Bu durum, 11 Eylül 2001’de ABD’ye yapılan terör saldırılarının ardından gerçekleşti. NATO üyeleri, saldırının tüm ittifaka yapılmış sayıldığını ilan ederek ABD ile dayanışma içinde olduklarını açıkladı.

NATO nedir, kimdir? NATO açılımı nedir? Türkiye NATO üyesi mi?

4. madde ile farkı nedir?

NATO’da sıkça gündeme gelen bir diğer madde ise 4. maddedir. Bu madde, bir üye ülkenin güvenliğinin tehdit altında olduğunu düşündüğünde müttefiklerle istişare talep etmesine olanak tanır.

Türkiye de geçmişte Suriye kaynaklı güvenlik riskleri nedeniyle birkaç kez 4. maddeyi gündeme getirmiştir. Ancak 5. madde gibi doğrudan askeri müdahale anlamına gelmez.

Küresel güvenlikteki rolü

NATO’nun 5. maddesi, ittifakın en güçlü caydırıcılık unsurlarından biri olarak görülür. Bu madde sayesinde herhangi bir NATO ülkesine yönelik saldırı, yalnızca o ülkeyi değil tüm ittifakı karşısına alma riskini taşır.

Bu yönüyle 5. madde, hem NATO ülkelerinin güvenliğini koruyan hem de küresel dengelerde önemli rol oynayan stratejik bir savunma mekanizması olarak değerlendirilmektedir.