Geçen gün akademisyen bir arkadaş ile sohbet ederken şöyle bir hadise anlattı. Dedi ki; hocam ile bir yerde oturuyorum. Bana elektrik, tesisatçısı tanıyor musun? Çay ocağı işleten birini tanıyor, oturup çayını içiyor musun? Kadınlar pazarında kimi tanıyor musun? Bir şoför tanıdığın var mı? Tanıdığın bir bakkal var mı? gibi sorular sordu. Aslında sormasının nedeni belli: Üniversiteler, akademisyenler toplumla ne kadar bütünleşebiliyor? Bu bağlamda konuya biraz değinelim.

Üniversiteler muhteşem binalar, akademik kadrolar ve verdiği diplomalar ile değil; kent hayatına ne kattığı, toplum sorunlarına ne ölçüde çözüm ürettiği ve o kentin geleceğini nasıl etkilediği ile değerlendirilmelidir.

Türkiye'de üniversitelerin şehirlerle kurduğu ilişkinin zayıf olduğu görünen bir gerçek. Önemli oranda bir çoğu bulundukları şehrin hayatına dokunamayan bir kuruma dönüşmüşler. Şehirlerde var görünüyorlar lakin şehirlerin içinde değiller...

Üniversiteler, bulundukları şehirlerin sadece gençlerinin eğitim kurumları değil; aklı, hafızası, kültürü ve gelişme dinamiği olması gerekmez mi? Şehrin sanayicisiyle, esnafıyla, sanatçısıyla, çiftçisiyle, yerel yönetimiyle, sivil toplumuyla, mahallesi, sokağıyla ilişkisi olması gerekmez mi? Üniversiteler duvarların içinde kaybolan, toplumsal yaşamın uzağında kalmış olmaktan kurtulmalıdır.

Bilim üniversiteler için olmazsa olmazdır. Ancak üniversiteler yalnızca laboratuvarlarla ve akademik yayınlarla gelişmez. Şehrin sokaklarında, üretim merkezlerinde, tarihî mekânlarında ve toplumsal hayatında da araştırma alanı bulur. Şehrin sorunlarını tanıyan, yerel üretime katkı sunan, kültürel hayatına dokunan bir üniversite, kendi akademik dünyasının sınırları içinde kalma riskini ortadan kaldırır.

Türkiye'de her ile üniversite açılması yükseköğretime erişim açısından önemlidir. Ancak üniversite sayısını artırmak, bilim ve üniversite kültürünü geliştirmekle aynı şey değildir. Bina yapmak, kampüs kurmak ve öğrenci sayısını artırmak tek başına gelişmişlik göstergesi olamaz.

Üniversite şehre bilgi, teknoloji, sanat ve nitelikli insan kaynağı kazandırır; şehir de üniversiteye araştırma, deneyim ve üretim imkânı sunar. Ülkemizde üniversiteler belediyelerle, sanayi kuruluşlarıyla, okullarla, kültür kurumlarıyla göstermelik protokollerin ötesine geçerek net olarak ortak bir gelişme iradesi ortaya koymalıdır.

Üniversite yönetimlerine sorulması gereken soru; üniversiteniz bulunduğunuz şehrin hayatında neyi değiştirdi? olmalıdır.

Elbette mesele kampüslerin şehir merkezinde veya dışında kurulması değildir. Mesele, üniversitenin topluma ne kadar yakın olduğudur. Çünkü fiziksel olarak şehirde bulunmak, toplumsal olarak şehirle bütünleşmek anlamına gelmez.

Kampüslerin sayısı artarken topluma açılan kapıları daralıyorsa; içe kapanıyor, duvarları yükseliyor demektir. 

Türkiye'nin artık nicelik olarak değil nitelikli, şehriyle bütünleşen, toplum meselelerine kafa yoran, bilgi üreten ve ürettiği bilgiyi toplum hayatıyla buluşturan üniversitelere ihtiyacı var.

Yetmez! Üniversite yönetimleri, akademisyenleri kampüslerden dışarı çıkıp şehirlerin sokağından kurumlarına kadar insanlarıyla buluşmalı, yaşadıkları şehirleri yabancı olmaktan kurtulmalıdır. Şehirler toplumla bağları güçlendirmelidir. Yoksa kampüslerin içine kapanarak gelişim beklemek çok yetersiz olacaktır.

Biliyoruz ki; bir şehre üniversite kurmak önemlidir ancak fiziki bir yatırımdır. O şehri üniversiteyle birlikte geliştirmek ve bütünleştirmek ise bir medeniyet meselesidir.