Karadeniz’de Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle ticari gemilere yönelik saldırıların artması, Trabzon’un deniz ticareti açısından da yeni bir soru ortaya çıkardı. Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası (TTSO) Başkanı Erkut Çelebi, son dönemde Türk ticaret gemilerine yönelik saldırıların deniz ticaretini ve seyrüsefer güvenliğini ciddi şekilde etkilediğini belirterek Karadeniz’de güvenli seyrüseferin yeniden sağlanması çağrısında bulundu.
Trabzon açıklarında gemilerin beklemesine neden olan güvenlik endişeleri devam ederken, deniz yolunda yaşanabilecek daha uzun süreli bir aksamanın bölge ticaretini nasıl etkileyeceği de tartışılmaya başlandı.
TRABZON İÇİN ALTERNATİF GÜZERGÂH MÜMKÜN MÜ?
Trabzon’un Kafkasya, Türk Cumhuriyetleri ve Orta Asya’ya yakınlığı, kenti alternatif ulaşım güzergâhları açısından önemli bir noktada tutuyor. Trabzon’un uluslararası karayolu bağlantıları ve bölgesel lojistik konumu da bu açıdan dikkat çekiyor.
Özellikle Gürcistan ve Azerbaycan üzerinden Orta Asya’ya uzanan güzergâh, Karadeniz’de deniz taşımacılığında yaşanabilecek sorunlar açısından değerlendirilmesi gereken alternatiflerden biri olarak öne çıkıyor.
Buradaki temel soru ise şu: Karadeniz’de deniz yolunun güvenli şekilde kullanılamadığı bir senaryoda Trabzon’dan çıkan yükler Gürcistan-Azerbaycan hattı üzerinden Orta Asya’ya yönlendirilebilir mi?
GÜRCİSTAN VE AZERBAYCAN ÜZERİNDEN ORTA ASYA’YA UZANIYOR
Türkiye’nin de içinde bulunduğu Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru; Gürcistan, Azerbaycan ve Hazar Denizi üzerinden Kazakistan ve diğer Orta Asya ülkelerine uzanıyor.
Türkiye Dışişleri Bakanlığına göre Orta Koridor, demiryolu ve karayolu bağlantılarıyla Türkiye’den Gürcistan ve Azerbaycan’a, Hazar geçişi üzerinden ise Orta Asya’ya ulaşıyor. Güzergâhta Bakü/Alat, Aktau/Kuryk ve Türkmenbaşı limanları da kombine taşımacılık için kullanılıyor.
Dolayısıyla söz konusu hat yalnızca bir karayolu güzergâhından oluşmuyor. Karayolu, demiryolu ve Hazar Denizi geçişinin birlikte kullanıldığı çok modlu bir ulaşım sistemi bulunuyor.
BAKÜ-TİFLİS-KARS HATTI GÜÇLENDİ
Bu alternatif açısından Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu Hattı da önem taşıyor.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, Gürcistan’daki altyapı çalışmalarının tamamlanmasıyla hattın daha etkin ve verimli işletilmesi açısından yeni bir aşamaya geçildiği belirtildi.
Hattın tam kapasiteyle işletmeye alınmasıyla yıllık yük taşıma kapasitesinin 5 milyon tona çıkarıldığı bildirildi.
Bu gelişme, Karadeniz’de deniz taşımacılığının güvenlik nedeniyle aksaması halinde Türkiye ile Kafkasya ve Orta Asya arasındaki alternatif lojistik bağlantıların önemini artırıyor.
TRABZON’DAN ÇIKAN YÜK BU HATTA NASIL ULAŞIR?
Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunuyor. Trabzon’un Orta Koridor’dan yararlanması, yüklerin doğrudan Trabzon’dan karayoluyla Orta Asya’ya gönderilmesi anlamına gelmiyor.
Yükün niteliğine ve varış noktasına göre karayolu ve demiryolu bağlantılarının birlikte kullanılması mümkün. Gürcistan üzerinden Azerbaycan’a, buradan Hazar geçişiyle Kazakistan ve diğer Orta Asya ülkelerine ulaşan kombine taşımacılık modeli bu noktada devreye girebilir.
Trabzon’un Kafkasya, Türk Cumhuriyetleri ve Orta Asya’ya yakınlığı ile Karadeniz Sahil Yolu ve diğer uluslararası ulaşım bağlantıları, kentin bu güzergâhlara erişimi açısından avantaj sağlıyor.
DENİZ YOLUNUN YERİNİ TAMAMEN KARAYOLU ALABİLİR Mİ?
Burada ise başka bir sorun ortaya çıkıyor.
Trabzon Limanı’nın bölgesel ticarette önemli bir kapasitesi bulunuyor. Trabzon’un ihracatında Rusya ve Gürcistan gibi Karadeniz ve Kafkasya ülkeleri önemli yer tutuyor. 2026’nın ilk 7 ayında Trabzon’dan 841 milyon 470 bin dolarlık ihracat gerçekleştirildi; en fazla ihracat yapılan ülkeler arasında Rusya ve Gürcistan da yer aldı.
Bu nedenle deniz yolundaki olası uzun süreli bir kesintinin bütün yüklerin karayoluna aktarılmasıyla çözülmesi kolay görünmüyor.
Tonaj, maliyet, sınır geçişleri, transit süreleri ve Hazar geçişindeki kapasite gibi unsurlar alternatif güzergâhın ne ölçüde kullanılabileceğini belirleyecek.
ASIL SORU: TRABZON YÜKLERİNİ NASIL TAŞIYACAK?
Karadeniz’de güvenli seyrüseferin yeniden sağlanması Trabzon açısından öncelikli konu olmaya devam ediyor.
TTSO Başkanı Erkut Çelebi de artan saldırılar nedeniyle Türk şirketlerinin ve ihracatçıların faaliyetlerinin ciddi şekilde etkilendiğini belirterek diplomatik çözüm ve Karadeniz’de seyrüsefer güvenliğinin yeniden oluşturulması çağrısı yaptı.
Ancak güvenlik sorunlarının devam etmesi halinde Trabzon’un yalnızca deniz yoluna bağlı kalmaması da önem kazanacak.
Bu noktada Gürcistan-Azerbaycan üzerinden Hazar geçişli Orta Koridor, özellikle Orta Asya’ya yönelik yükler açısından alternatif bir seçenek olarak değerlendirilebilir.
Trabzon için kritik soru ise şu: Karadeniz’de güvenli deniz ulaşımı sağlanamazsa, bölgenin yükleri Gürcistan ve Azerbaycan üzerinden Orta Asya’ya taşınabilecek mi?
