Güçlü devletler yalnızca büyük ordularla, askeri birliklerle, güçlü iktisadi ve mali yapılarla ya da sistemli ve sert üniter güçle mi ayakta kalır? Elbette hayır! Gerçek güç; üniter yapıyı herkesi kuşatan tam teşekküllü bir hukukla, ekonomiyi adaletle, siyasi ve politik yaşamı kurumsal ahlakla, ülke güvenliği ile emniyetini ise liyakatle birleştirebilmek değil midir?

Devletin merkezi otoritesi güçlü olmalıdır. Zira otoritenin zafiyete uğradığı, hakimiyetin parçalandığı ve çeşitli güç odaklarının kendi sistem ve düzenini kurduğu yerde devlet dediğimiz mekanizma zayıflamaya başlar. Ancak şu da dikkatten kaçırılmamalıdır: Güçlü merkezi otorite ile güçlü devlet aynı şey demek değildir. Çünkü otorite hukukla şekillendirilip sınırlandırılmadığında devlet, adaletin değil korku düzeninin aracına dönüşebilir. Bu durum, devlet ile vatandaşın derinden ayrışmasına neden olur.

Hukuk, devletin vatandaşıyla yaptığı en önemli sözleşme değil midir? Bireyler devletin adaletinden emin olduklarında yalnızca kurallara ve yasalara değil, devletin kendisine de bağlanmaz mı? Elbette bağlanır. Bu yüzden hukukun üstünlüğü anlayışı, devletin hakimiyetinin bir sınırı değil; millet nazarındaki meşruiyetinin kaynağıdır.

Öte yandan güçlü ve dengeli bir ekonomi de devletin temelidir. Üreten, adil üleştiren, adaletli vergilendiren, herkese fırsat eşitliği zemininde imkanlar sunan ve milletine mutlu yarınların umudunu veren adil bir ekonomik mekanizma toplumsal huzurun güvencesi değil midir? Aksi durumda ekonomik adaletsizlik zamanla toplumsal huzursuzluğa dönüşmez mi? Toplumsal damar tıkanıklığına ortam hazırlamaz mı?

Diğer yandan güçlü ordu, devletin hakimiyetini korur; sınır ve iç güvenliğini tahkim eder. Ancak ordu, devletin hukuk emrindeki gücüdür; yoksa devletin sahibi değildir. Güçlü ordu; adil hukukun emrinde milletin huzur ve güvenliğinin, devlet otoritesinin temini ve devamının aracıdır.

Güçlü devlet düzeninin inşa edildiği zeminde siyaset, toplumsal talepleri hukuki sistem içerisinde çözer. Muhalefet meşru temelde devlete güç verir; toplumsal açıdan muhtemel gerilimleri önler, siyasal ve kurumsal yapıda denge-denetim mekanizmasını işletir. ​Neticede tüm bunların üzerinde ahlak, etik ve liyakat vardır.

Makamların şahsi mülk görüldüğü, kamu malının kişisel menfaatlere araç edildiği, sadakatin liyakatin önüne geçtiği bir ortamda devlet çürümeye ve kokuşmaya başlar. İşte bu yüzden devletin en büyük düşmanı dışarıdaki düşmandan öte; içeride yok edilen hukukun vicdanı, adalet ve işin ehline verilmesi demek olan liyakattir.

Bilmelidir ki güçlü devletin gerçek varlığı; silahlarında, ekonomisinde, nüfus çokluğunda ya da coğrafi büyüklüğünde değil, liyakat zemininde milletine adaletle hükmetmesindedir. Bu sayede devlet, milletinin zihninde ve vicdanında inşa edilmiş olur.

Sonuçta güçlü devlet; herkesi susturabilen değil, gerektiğinde gücünü kullanabilen fakat bu gücü yine hukukla sınırlandırabilen devlettir.

Üniter sistem devleti ayakta tutar. Hukuk ona meşruiyet kazandırır. Ekonomi güç verir. Ordu güvenliği tesis eder. Siyaset sosyal dengeyi kurar. Ahlak ve liyakat ise devlete bağlılık ve süreklilik kazandırır.

Tüm alanlarda gelişim, üretim, kalkınma ve güvenlik devlete güç kazandırır; adalet ise toplumun huzur ve gücünü temin eder, devletin ömrünü uzatır.

Toplumlar devletten korktukları için itaat edebilirler; lakin, sadece devletin adaletine güvenip inandıkları için onu yaşatırlar.