Karadeniz’de savaşın etkisi deniz ticaretinde giderek daha fazla hissediliyor. Rusya ile Ukrayna arasındaki çatışmalar nedeniyle ticari gemilerin güvenliğine ilişkin endişeler artarken bölgede gemi bulmak zorlaşıyor. Navlun ve sigorta giderlerindeki yükseliş, Türkiye’nin başta tahıl olmak üzere birçok üründeki tedarik maliyetlerini etkiliyor.
Türkiye’nin Karadeniz üzerinden yürüttüğü ticarette yem hammaddeleri, bitkisel yağlar, kömür, demir-çelik ürünleri, gübre ve petrol de önemli yer tutuyor. Deniz taşımacılığındaki maliyet artışlarının bu ürünlerin ticaretine ve tedarik giderlerine baskı oluşturduğu belirtiliyor.
Rusya-Ukrayna savaşı, 24 Şubat 2022’de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Ukrayna’da “özel askeri operasyon” ilan etmesiyle yeni bir aşamaya girmişti. Çatışmaların devam etmesi ve Karadeniz’de ticari gemilerin de saldırılara maruz kalması, bölgedeki deniz taşımacılığında güvenlik kaygılarını artırdı.
Çatışmaların yoğunlaştığı temmuz ve ağustos 2026 döneminde, sivil ve askeri gemilerin de aralarında bulunduğu yaklaşık 300 geminin vurulduğu belirtiliyor. Yalnızca temmuz ayında 35 ticari geminin saldırılardan etkilendiği aktarılırken Karadeniz’de yoğun ticari faaliyeti bulunan Türkiye de gelişmelerden etkileniyor.
1. NAVLUN ÜCRETLERİ TON BAŞINA 100 DOLARA YÜKSELDİ
Denizcilik sektöründen bir kaynağın verdiği bilgiye göre son üç ayda gemi sigorta maliyetleri yüzde 1,5’ten yüzde 6’ya yükseldi. Navlun ücretleri ise ton başına 30 dolardan 100 dolara çıktı.
Güvenlik risklerindeki artış, deniz taşımacılığı yapan şirketlerin maliyetlerini yükseltirken ticari faaliyetler üzerindeki baskıyı da artırıyor. Şubat 2022’den bu yana Karadeniz’de düzenlenen saldırılarda Türk sahipli, Türk işletmeli veya Türk bayraklı toplam 43 geminin hedef alındığı belirtiliyor.
Türkiye’nin bölgeyle yürüttüğü tahıl ticareti, yaşanan gelişmelerin ekonomik etkisini daha görünür hale getiriyor. Yem hammaddeleri, bitkisel yağlar, kömür, demir-çelik ürünleri, gübre ve petrol de taşımacılıkta yaşanan aksaklıklardan etkilenen ürünler arasında sayılıyor.
2. KARADENİZ’DEKİ RİSKLER TİCARET ROTALARINI DEĞİŞTİRİYOR
Dünya tahıl, petrol ve petrol ürünleri ticaretinde önemli bir güzergâh olan Karadeniz’deki riskler, şirketleri daha uzun kıyı rotalarını kullanmaya yöneltiyor. Alternatif güzergâhlar yakıt tüketimini ve taşıma sürelerini artırıyor.
Taşımacılıkta yaşanan bu değişim, tahıl ve petrol fiyatları üzerinde de yukarı yönlü baskı oluşturuyor. Navlun maliyetlerindeki artışın ithalatçı ve ihracatçı şirketlerin giderlerine yansıması, ürünlerin tedarik maliyetleri açısından yakından izleniyor.
3. TÜRK VE AVRUPALI DENİZCİLERİN YERİNİ HİNTLİ MÜRETTEBAT ALIYOR
Sektör kaynaklarına göre artan saldırılar ve maliyetler nedeniyle zararlarını azaltmaya çalışan bazı denizcilik işletmeleri, Türk ve Avrupalı denizciler yerine Hindistan ve Bangladeş’ten mürettebat istihdam etmeye başladı.
Karadeniz’de faaliyet gösteren şirketler, son aylarda artan saldırılar nedeniyle ciddi kayıplarla karşı karşıya kaldı. 6 Ekim’de Bulgaristan açıklarında insansız hava araçlarının hedef aldığı Palau bayraklı Able adlı gemide bulunan 11 Türk ve 7 Hintli denizci kurtarıldı.
İstanbul merkezli Ocean Eagle tarafından işletilen geminin mürettebatı, saldırının ardından güvenli şekilde tahliye edildi. Mersin merkezli Baraka Shipping tarafından işletilen Alfa Watan adlı geminin ise batmasının ardından mürettebatına ulaşılamadığı bildirildi.
Alfa Watan’da bulunan 9 Suriyeli ve 1 Mısırlı denizcinin hayatını kaybettiğinin değerlendirildiği aktarılıyor. Söz konusu olaylar, Karadeniz’de ticari gemilerin ve mürettebatın karşı karşıya olduğu güvenlik risklerini bir kez daha gündeme taşıdı.
4. SAVAŞ RİSKİ SİGORTALARINDA PRİMLER ARTIYOR
Karadeniz’deki saldırılar, gemilerin savaş riski sigortası maliyetlerini de yükseltti. Sigorta brokerleri ve emtia ticareti yapan şirketler, bölgedeki geçişlere yönelik primlerin hızla arttığını ve dalgalı seyrettiğini bildiriyor. Prim oranları geminin özelliklerine, taşınan yüke ve izlenen rotaya göre değişiklik gösteriyor.
BPG Shipping Direktörü Gennadiy Ivanov, Karadeniz geçişlerine yönelik savaş riski sigortası primlerinin geçen hafta gemi değerinin yüzde 0,2 ila yüzde 0,5’i seviyesindeyken yüzde 0,6 ila yüzde 1 aralığına yükseldiğini belirtti.
Ivanov’un verdiği bilgiye göre hasarsızlık indiriminin yüzde 50 olduğu durumlarda fiilen ödenen prim oranı yüzde 0,3 ila yüzde 0,5 arasında değişiyor. Bu oran, bir hafta önce yüzde 0,1 ila yüzde 0,25 seviyesindeydi.
Marelis Navigation’ın kurucusu ve navlun brokeri Konstantin Sobol da savaş riski sigortası primlerinin iki haftada beş kat artarak yüzde 0,1’den yüzde 0,5’e çıktığını söyledi. Sobol, sigortacıların 6 Ekim itibarıyla bu oranı doğruladığını ve piyasanın primlerin en az yüzde 1 seviyesine ulaşmasını beklediğini ifade etti.
6. TÜRKİYE’NİN TEDARİK MALİYETLERİ BASKI ALTINDA
Karadeniz’de artan savaş riski, yalnızca gemi sahiplerini ve denizcilik şirketlerini değil, bölge üzerinden ürün taşıyan ithalatçı ve ihracatçıları da etkiliyor. Güvenlik kaygıları nedeniyle yükselen navlun ve sigorta maliyetleri, Türkiye’nin farklı sektörlerde kullandığı ürünlerin taşınmasını daha pahalı hale getiriyor.
Başta tahıl olmak üzere yem hammaddeleri, bitkisel yağlar, kömür, demir-çelik ürünleri, gübre ve petrol ticaretinde yaşanan maliyet artışlarının tedarik giderlerine yansıması bekleniyor.
