Türkiye’de 13 yıldır yaşayan İranlı kadın Mona Khorshıdtalab deport riskiyle karşı karşıya: Bir yanda korku bir yanda umut!

Bazı insanlar bir ülkeye sonradan gelir. Bazıları ise fark etmeden o ülkenin içinde büyür, o sokakların sesine, o şehrin kokusuna, o şarkıların ezgisine karışır. Ama resmi kayıtlarda hâlâ “yabancı”dır. Mona’nın hikâyesi tam da böyle bir yerde başlıyor.

Tahran doğumlu bir kadın… Mezopotamya’nın karma köklerinden gelen bir bilim insanı… İstanbul sokaklarında büyümüş, Sultanahmet’te ilkokula gitmiş, 90’lı yılların şarkılarını ezbere bilen biri. Akademik başarılarıyla adından söz ettirmiş, TÜBİTAK projelerinde yer almış, “En İyi Öğrenci” seçilmiş bir uzman eczacı.

Ama 13 yıldır yaşadığı ülkede hâlâ bir statü boşluğunda.

Bir yanda ödüller, projeler, sertifikalar, diplomalar… Diğer yanda ret yazıları, uzayan dosyalar, biten ikamet süreleri. Ev almış, borçlanmış, çalışmış, mücadele etmiş. Ama bugün hâlâ bir sorunun eşiğinde duruyor: “Burada kalabilecek miyim?”

Okuyacak olduğunuz röportajda aidiyetin, emeğin, kimlik arayışının ve bir kadının kendi ayakları üzerinde durma mücadelesinin hikâyesini bulacaksınız. Ve son cümlesi ise şu “Ben Türk olmak istiyorum. Çünkü burada mutluyum.”

İşte Mona Khorshıdtalab ile gerçekleştirdiğimiz söyleşi…

Kendini tanıtır mısın?

1988’de Tahran’da doğdum. Soyumda Pers, Reşt ve Arap ve Kürt kökenlerim var. Mezopotamya coğrafyasının içinden geliyorum. Ama hayatımın önemli bir bölümü Türkiye’de geçti. Trabzon’u İran’ın Reşt şehriyle kardeş olması nedeniyle çok seviyorum.

Türkiye ile bağın ne zaman başladı?

Annemle birlikte küçük yaşta İstanbul’a geldim. İlkokulu Sultanahmet’teki İran Okulu’nda okudum. Çocukluğum İstanbul sokaklarında geçti. 2000 yılında İran’a döndüm. Babamla yaşamak istedim. Babam İngilizce öğretmeniydi, sonra üniversitede akademisyen oldu. Ahmedinejad döneminde görevinden uzaklaştırıldı. Daha sonra hukuk okuyup avukat ve resmi tercüman oldu. Annem Avrupa’da yaşıyor. Annemle 26 yıldır birlikte değilim.

Türkiye’ye yeniden gelişin nasıl oldu?

Genç yaşta evlendim. 24 yaşımda boşanma kararı aldım. Okumak istiyordum. Hindistan’da tıp düşündüm, Malezya planı yaptım ama sonunda Türkiye’ye gelmeye karar verdim. 2012’de yabancı öğrenci sınavlarına girdim. Birçok üniversite kazandım. 2013’te tekrar sınava girdim. Karadeniz Teknik Üniversitesi Eczacılık Fakültesi’ne kayıt yaptırdım. Tercih sebebim harç ücreti ve İran’daki denklik durumuydu. Böylece Trabzon’a yerleştim.

Akademik olarak nasıldın?

İran’da 4 yıllık mikrobioloji bölümünü üç yılda dereceyle bitirmiştim. Türkiye’ye gelmeden önce araştırma yapmak istediğime karar vermiştim. 2014’te Erciyes Üniversitesi’ndeki kongrede öğrenci posteri sundum. 2016’da akılcı ilaç kullanımı projesinde finalist oldum. FarmaFikir yarışmasında birinci oldum. Tıbbi Mikrobiyoloji alanında yüksek lisans yaptım. TÜBİTAK projesinde 24 ay görev aldım. 2016’nın “En İyi Öğrencisi” seçildim. Akademik olarak ilerlemek istiyordum. Aynı zamanda 2025 yılında Trabzon Adliyesi’nde 1 yıl Farsca Bilirkişi Tercümanlığı yaptım.

Peki sonra neden akademide kalamadın?

Maddi sorunlar başladı. Gelirim yoktu. TÜBİTAK projeleri yazmak istedim ama ilerleyemedim. Eczacılık eğitimim çok geç tamamlandı. Süreç istediğim gibi gitmedi.

Trabzon’da hayat nasıldı?

Hem güzel hem zor. İyilikler de gördüm, zorluklar da. Ama iş bulmak çok zordu. Çalışma izni olmadan zaten resmi olarak mesleğimi yapamıyorum. Eczacılık yabancıya yasak. Bazı işverenlerle yaşadığım deneyimlerde sigorta ve maaş konusunda sıkıntılar yaşadım. Çalışma izni alınsa bile yükümlülüklerin fiilen bana yansıtıldığı durumlar oldu. Bu yüzden uzun süreli çalışamadım.

Vatandaşlık başvurusu neden sonuçlanmadı?

13 yıldır Türkiye’deyim. 5 yıl kesintisiz ikametten sonra başvuru hakkı doğuyor. Bu hakkım yıllardır var. Ancak bana söylenen şartlar şunlardı. Ya evlenmem gerekiyor ya da şirket kurup 5 Türk vatandaşı istihdam etmem. Sahte evlilik yapmak istemiyordum. Şirket kurmayı denedim ama bu sermayeye sahip değildim.

Ev alarak vatandaşlık yolunu denedin…

Evet. Babamla yarı yarıya bir ev aldık. Göç İdaresi’ne defalarca sordum. İki yıl kısa dönem taşınmaz ikameti verildi. Sonra süreç Nüfus Müdürlüğü’ne geçti. Evrak süreci uzadı. Gelir taahhüdü istendi. Bir Türk vatandaşı arkadaşım bana taahhüt verdi. Bu kez açık mahkeme dosyası gerekçe gösterildi. Trabzon’da tehdit, şantaj ve tacize uğradığım bir dava vardı. Davayı kazandım. Karşı taraf ceza aldı. Ancak dosya temyiz süreçleri nedeniyle 2024 Nisan’a kadar kapanmadı. Dosya açık göründüğü için vatandaşlık sürecim ilerlemedi.

Her şey yoluna girmişken ne oldu?

Ev ikamet sürem doldu. Yenilenmedi. Yine ihtar sürecine gidecektim ki Doktora programındaydım: KTÜ Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Doğal Ürünler ve Kozmetik Ürünler Doktora Programı’nı kazandım. Ancak ikamet yenileme sürecinde “ev ortak mülkiyet, baban alabilir ama sen alamazsın” denildi. Sonradan avukatlar kefalet seçeneği olduğunu söyledi ama bu bilgi bana süreç içinde aktarılmadı. Bana açıkça “ikamet yenilenmezse çıkman gerekir” denildi.

İran’da bir adresin var mı?

Hayır. İran’da kayıtlı bir ikametim yok. Yerleşik hayatım Türkiye’de. En son 1,5 yıl önce gittim, 2 gün kaldım.

Çalışma izni başvuruların?

Son bir buçuk yılda iki kez başvurdum, ret aldım. Gerekçe olarak yeni yönetmelikler gösterildi. Bir dönem çalışma izni alabildim ama mali yükümlülükler nedeniyle fiilen sürdürülebilir olmadı.

Maddi kırılma ne zaman başladı?

Doktora döneminde. Zamanla mali açıdan zor süreç kendini gösteriyrdu. İşssizlik de cabası. Aile desteği de istemiyordum. 35 yaşındaydım ailemden para almak istemiyordum.  Hiç unutamam… Harç için hocamdan 5.000 TL borç aldım. ATM’de baktığımda harç ücretinin zamlandığını görmüştüm. Yol param yoktu, yemek param yoktu. Borçlar büyüdü. Kredi kartı ödemeyeceğim noktaya geldi. SGK ve Vergi borçları oluştu. 2025’te uzun süre evden çıkmadım. Telefonumu kapattım. Zor bir süreçti. Evi sattım ama gelirin önemli kısmı da borçlara gitti.

Farklı il deneyimlerin oldu mu?

Son aylarda Bodrum’a gittim. Yaşlı bakıcılık işi buldum. Çalışma izni çıkarsa vatandaşlığa başvurabilecektim. Ancak “statü uygun değil” gerekçesiyle ret aldım. Ev satışından iş kuracaktım ama bu sefer de ikametim iptal oldu. Yani param yokken rezilliği çektim, param varken de rezillik yaşadım.

Kendini nereye ait hissediyorsun?

Çocukluğum İstanbul’da geçti. 90’lı yılların şarkılarını bilirim. Türkiye benim hayatımın bir dönemi değil; tamamı. İran’da hiçbir zaman tam İranlı olamadım. Burada ise resmen yabancıyım.

Şu an önünde nasıl bir tablo var?

Bana deniliyor ki: “Turistik vize alabilirsin.” Ama bana aktarılan bilgiye göre bu durumda geçmiş ikamet sürelerim kesilecek ve vatandaşlık için yeniden 5 yıl beklemem gerekecek. Bu bir kısır döngü. 13 yılım burada geçti. Ev aldım. Akademik başarılar elde ettim. Hayatımı burada kurdum. Ben deport olmak istemiyorum.

Son cümlen?

13 yıldır Türkiye Cumhuriyeti'ndeyim. Başarılarım üzüntülerim, sevinçlerim burada geçti. Ben Türk olmak istiyorum. Çünkü burada mutluyum.