Trabzon’da kadınlar endemik çiçekleri sanata ve türkülere işliyor

Trabzon’da Mehmet Cengiz Kadın Yaşam ve İstihdam Merkezi’nde yürütülen çalışmalar, el sanatlarını kültürel mirasla buluşturuyor. Merkezde üretim yapan kadınlar, mavi yıldız, vargit çiçeği, kirpikli zambak ve zifin gibi Doğu Karadeniz’e özgü endemik bitkileri tasarımlarına yansıtırken, üretim sürecini de atma türküler ve manilerle zenginleştiriyor.

Endemik bitkiler tasarımlara ilham oluyor

Trabzon Büyükşehir Belediyesi bünyesinde faaliyet gösteren merkezde kurulan 5 farklı atölyede kadınlar; hasır-kazaziye takı tasarımı, geleneksel el sanatları, yöresel bez dokuma, moda tasarımı, kadın giysi hazırlama, kağıt rölyef, tezhip ve ahşap boyama alanlarında eğitim alıyor. Üretimlerde Trabzon’un endemik bitkilerinden esinlenilen motifler kullanılıyor.

Mavi yıldız, vargit çiçeği, kirpikli zambak ve zifin çiçeği gibi türler kumaş ve takılara işlenirken, bu bitkilerin özelliklerine göre hazırlanan atma türküler üretim sürecine eşlik ediyor. Doğaçlama söylenen türküler hem Karadeniz kültürünü yaşatıyor hem de kadınlar arasındaki dayanışmayı güçlendiriyor. Tasarımlar, “Turab-ı Zen” markası altında tescilli olarak üretiliyor.

“Kadın girişimciler ağını oluşturduk”

Trabzon Büyükşehir Belediyesi Sosyal Hizmetler Daire Başkanı Esengül Kibar, merkezde kadın girişimciliğini destekleyen bir yapı kurduklarını belirterek, “Büyükşehir Belediyesi olarak üreticilere kadın girişimciler ağını oluşturduk. Kadın Yaşam ve İstihdam Merkezi'nde oluşturmuş olduğumuz 5 atölyemiz var. Doğal kumaşlarımız, geleneksel el tezgahlarında dokunuyor ve belirlenen temalar kapsamında kıyafetlere dönüştürülüyor. Her kıyafete eş değer olarak takısından, basit nakış iğnelerinden, broşuna kadar her türlü süsleme sanatları yapılıyor ve turizmdeki hediyelik eşya sektörüne kazandırılıyor. Merkezdeki üretim atölyelerimizde çalışan 18 kadın ve 6 desinatör var. Haftalık 520 kadında meslek eğitimi almak için de kurslara geliyor. 96 kadın üye ile çalışıyoruz. Ürettiğimiz doğal kumaşlara her dönem ayrı bir tema veriyoruz. İlk temamız da endemik bitkilerdi. Trabzon'a ait olan endemik bitkiler üzerine yapmış olduğumuz araştırmalarda kumaşlar üzerine işlemek için yaklaşık 8 ay Ar-Ge çalışması yaptık” dedi.

“Ürün tasarımları yapılırken atma türküler söyleniyor”

Kibar, endemik bitkilerin kültürel anlatımla birleştiğini vurgulayarak, “Uluslararası Bern Sözleşmesi ile koruma altına alınmış olan mavi yıldız çiçeğini bir kıyafet üzerinde tasarladık. Yayla göçlerini temsil eden Vargit çiçeğini de kıyafette broşlarda ve takılarda işliyoruz. Amacımız aslında endemik bitkilerle Trabzon'un gençlerine unutulmaya yüz tutmuş sanatları farklı modellerle modernize ederek algılarını geliştirmeyi sağlamak. Endemik bitkiler çalışmasında; var git çiçeği, mavi yıldız çiçeğinin yanında kirpikli zambak, manişak çiçeği ve zifin çiçeğini çalışıyoruz. Endemik bitkilerimizi kumaş ve takılar üzerine ekleyerek yeni nesillerle buluşturuyoruz. Ürün tasarımları yapılırken atma türküler de söylenmeye başlıyor. İnsanlar burada üretirken, bir taraftan da sosyo-psikolojik anlamda kendini rahatlatıyor” diye konuştu.

Kazaziye sanatında endemik motifler

Kazaziye ustası Havva Memiş, bölge bitkilerini geleneksel sanatla buluşturduklarını belirterek, “Kazaziye sanatında ‘aşk düğümü’ modülünü farklı tekniklerle işliyorum ve yeni modeller üretiyorum. 17 yıldır bu mesleği yapıyorum. Yaparken de zevk aldığım bir meslek. Burada onu devam ettirmek çok güzel. Psikolojik anlamda da iyi hissediyorum. Kirpikli zambak, çocukluğumda yayla karanfili diye topladığım bir bitkiydi. Endemik bitkileri çalışırken aklıma geldi ve araştırdık. Kirpikli zambağın sadece Doğu Karadeniz'de yetiştiğini keşfettik. Modellerimizde kirpikli zambağı ve diğer bitkileri çalışarak kolye, broş ve iğne oyası şeklinde yapılmış şekillere de işleyerek kazaziye ile birleştirdik” dedi.

“Endemik bitkilere göre atma türkü yazıyorum”

Kazaziye ustası Emine Adanur ise üretim sırasında atma türküler yazdığını ifade ederek, “Trabzon'un tarihi, kültürel yapısı ve endemik bitkilerinden esinlenerek takılar yapıyoruz. Çalışma esnasında işlediğim endemik bitkilerin özelliklerine göre atma türküler yazarak ve söyleyerek zenginleştirmeye çalıştım. Arkadaşlarım da çok beğendi. Bu işi yaparken çok mutlu oluyorum. Ürünlerimizin hepsi markamız ‘Turab-ı Zen’ adı altında patentli ürünlerdir” diye konuştu.