Trabzon’da çok sayıda akarsu üzerinde faaliyet gösteren hidroelektrik santrallerini (HES) ilgilendiren önemli bir düzenleme yapıldı. Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği’nde yapılan değişiklikle, akarsular üzerindeki enerji tesislerinin çevresel akış miktarına ilişkin yeni kurallar getirildi.
Trabzon, Değirmendere, Solaklı, Yomra ve Sera gibi çok sayıda akarsu havzasına sahip olması nedeniyle düzenlemenin yakından ilgilendirdiği iller arasında bulunuyor.
HES’LER DERELERE BELİRLİ MİKTARDA SU BIRAKACAK
Yeni düzenlemenin en önemli maddelerinden biri HES ve diğer su yapılarıyla ilgili oldu.
Sulak alanlar ile sürekli veya mevsimsel akarsular üzerinde işletilen enerji, sulama ve içme suyu amaçlı yapılarda, “çevresel akış miktarının” akarsu yatağına bırakılması zorunlu hale getirildi.
Çevresel akış, su yapısının mansabında bulunan akarsu ekosistemi ile bu ekosisteme bağlı bitki ve hayvanların doğal yaşam ortamlarının devamlılığını sağlamak amacıyla bırakılması gereken su miktarı olarak tanımlandı.
TRABZON’DA 50 HES BULUNUYOR
Düzenleme, HES sayısının yüksek olduğu Trabzon açısından dikkat çekiyor.
Devlet Su İşleri (DSİ) 22. Bölge Müdürlüğünün Şubat 2026 tarihli açıklamasında, Trabzon’da son 23 yılda 50 HES’in tamamlanarak hizmete sunulduğu bildirildi.
Öte yandan Değirmendere Havzası üzerine yapılan akademik bir çalışmada da havzada 11 aktif HES bulunduğu ve bu tesislerde yaklaşık 220,43 GWh/yıl enerji üretildiği belirtiliyor.
DERELERDEN SU ALIMINA İZİN ŞARTI
Yeni yönetmelikle sulak alanların su aynasından veya sulak alanı besleyen kaynak, akarsu ve derelerden su alınması için izin belgesi alınması zorunlu hale getirildi.
Böylece sulak alanları ve bu alanları besleyen akarsuların su kullanımına ilişkin yeni bir kontrol mekanizması oluşturuldu.
MEVCUT HES’LERE İKİ YIL SÜRE
Düzenlemenin mevcut tesisleri ilgilendiren önemli bir maddesi de bulunuyor.
30 Ocak 2002 tarihinden sonra işletmeye geçen ve özel sektör tarafından işletilen, çevresel akış kapsamında bulunan su yapılarının, yönetmeliğin yayımlandığı tarihten itibaren iki yıl içerisinde Doğa Koruma ve Milli Parklar müdürlüğüne başvurarak izin belgesi alması gerekecek.
İzin belgesi 5 yıl süreyle geçerli olacak. Şartların yerine getirildiğinin tespit edilmesi halinde belge yenilenebilecek.
İki yıl içerisinde başvuru yapmayan faaliyetlere ise yönetmelikte belirtilen idari yaptırımlar uygulanacak.
DEĞİRMENDERE DE DÜZENLEMENİN KAPSAMINDA
Trabzon’un önemli akarsularından Değirmendere Havzası da HES faaliyetlerinin bulunduğu bölgelerden biri.
Değirmendere Havzası’nda çok sayıda yan kol ve akarsu bulunurken, havzanın büyük bölümü Trabzon sınırları içerisinde yer alıyor. Akademik çalışmalarda bölgede aktif HES tesislerinin bulunduğu belirtiliyor.
Son dönemde Değirmendere’nin su debisi ve akarsu üzerindeki müdahaleler de Trabzon gündemine gelmişti. Haber61’de yayımlanan değerlendirmede, bölgede yıllardır yapılan HES, yol ve çevre çalışmaları ile dere yataklarına yönelik müdahalelere dikkat çekilmişti.
ÇEVRESEL AKIŞ MİKTARI YENİDEN HESAPLANABİLECEK
Daha önce çevresel akış miktarı belirlenmiş tesislerde de değişiklik yapılabilecek.
İklim değişikliği veya membadaki su kullanım haklarından kaynaklanan zorunlu değişiklikler yaşanması halinde, belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde çevresel akış miktarı yeniden belirlenebilecek.
Bu düzenlemeyle HES ve diğer su yapılarının işletilmesinde yalnızca enerji veya su kullanımı değil, akarsu ekosisteminin devamlılığı da dikkate alınacak.
