Karadeniz’de ticari gemilere ve limanlara yönelik saldırılar büyürken savaşın faturası artık dünya gıda piyasasına çıkıyor. Trabzon açıklarında güvenlik nedeniyle bekleyen gemilerle kendini gösteren kriz, Ukrayna limanlarındaki tahıl sevkiyatlarını da aksattı. Asya ülkeleri Rusya ve Ukrayna’dan ulaşmayan buğdayın yerine Avustralya ve Arjantin’e yönelirken fiyatlar hızla yükseliyor.
Uzun süredir savaşan tarafların limanlara, tahıl terminallerine ve ticari gemilere yönelik saldırıları bölgedeki deniz ticaretini tehdit ederken, yaşananların etkisi artık savaş sahasının çok dışına taşmaya başladı.
Trabzon açıklarında güvenlik gerekçesiyle bekleyen yük gemileri, Türk ticaret gemilerinin saldırılara uğraması ve bölge ihracatında yaşanan aksamaların ardından şimdi de tahıl sevkiyatlarında ciddi sorunlar ortaya çıkıyor.
Karadeniz’de yaşananların dünya açısından en kritik sonucu ise buğday tedarikinde kendisini gösteriyor.
TRABZON AÇIKLARINDA BEKLEYEN GEMİLERDEN DÜNYA PAZARINA
Karadeniz’de ticari gemilere yönelik saldırıların artması, Trabzon’u da doğrudan etkileyen bir tablo oluşturdu.
Daha önce farklı bayraklara ait bazı yük gemilerinin güvenlik nedeniyle Trabzon açıklarında beklediği bildirilmiş, Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Erkut Çelebi de Türk şirketlerine ve Trabzon’daki firmalara ait gemilerin saldırılardan etkilendiğini açıklamıştı.
Çelebi, bölgedeki ihracatın durma noktasına geldiğini, limanlarda bekleyen yaş sebze ve meyvelerde bozulmalar yaşandığını belirtmişti. Doğu Karadeniz İhracatçılar Birliği de saldırıların bölge ihracatına zarar verdiğine dikkat çekmişti.
Ancak bugün ortaya çıkan yeni tablo, sorunun Trabzon’daki ihracatçının yaşadığı kayıplardan çok daha büyük olduğunu gösteriyor.
UKRAYNA’NIN TAHIL LİMANLARI AKSIYOR
Ukrayna’nın Karadeniz kıyısındaki Odesa, Çornomorsk ve Pivdennyi limanları, ülkenin tahıl ihracatında hayati öneme sahip.
Saldırıların yoğunlaşmasıyla bu limanlardaki sevkiyatlar ciddi biçimde aksadı. Ukrayna’nın ana Karadeniz limanları normalde ülkenin tahıl ihracatının yaklaşık yüzde 90’ını gerçekleştiriyordu.
Rusya’nın saldırıları nedeniyle Ukrayna, tahıl ihracatının bir bölümünü Tuna Nehri üzerindeki limanlara yönlendirmek zorunda kaldı. Ancak alternatif güzergahların kapasitesi Karadeniz limanlarının yerini doldurmaya yetmiyor.
Son günlerde Tuna güzergahında Ukrayna limanlarına ulaşmak için bekleyen gemilerin sayısının yaklaşık 80’e çıktığı bildirildi.
TAŞIMACILIK DURDUKÇA BUĞDAY DAHA PAHALIYA GELİYOR
Karadeniz’deki saldırıların en önemli sonuçlarından biri fiyatlarda görülmeye başladı.
Reuters’ın bugün yayımladığı bilgilere göre Asya’daki buğday ithalatçıları, Rusya ve Ukrayna’dan geciken sevkiyatların yerine son dönemde en az 500 bin ton Avustralya ve Arjantin buğdayı satın aldı.
Dünyanın ikinci büyük buğday ithalatçısı olan Endonezya’nın yanı sıra Bangladeş, Vietnam, Malezya, Tayland ve Sri Lanka gibi ülkeler de alternatif kaynaklara yöneliyor.
Bunun nedeni ise oldukça açık:
Karadeniz’den gelecek buğdayın zamanında ulaşıp ulaşmayacağı artık garanti değil.
FİYAT FARKI DİKKAT ÇEKİYOR
Karadeniz kaynaklı ağustos-eylül teslimatlı buğday anlaşmaları ton başına yaklaşık 260-280 dolar seviyesinde bulunurken, Asya ülkeleri alternatif tedarik için Avustralya buğdayına 315-330 dolar, Arjantin buğdayına ise 310-315 dolar ödüyor.
Yani saldırılar yalnızca gemilerin rotasını değiştirmiyor. Aynı zamanda buğdayın maliyetini de yükseltiyor.
BUĞDAY FİYATI 3,5 YILIN ZİRVESİNDE
Karadeniz’deki arz endişesi küresel piyasalara da yansıdı. Chicago Ticaret Borsası'nda buğday vadeli işlemleri haziran sonundan bu yana yaklaşık yüzde 35 yükseldi.
Fiyatlar salı günü yaklaşık 3,5 yılın en yüksek seviyesine çıktı. S&P Global de Karadeniz’deki saldırıların Rusya ve Ukrayna’dan yapılan sevkiyatları aksattığını ve alıcıların alternatif menşelere yönelmesiyle fiyatların yükseldiğini bildirdi.
RUSYA DA ROTAYI DEĞİŞTİRİYOR
Sorun yalnızca Ukrayna ile sınırlı değil. Karadeniz ve Azak Denizi’ndeki saldırılar nedeniyle Rusya’nın tahıl ihracatı da alternatif güzergahlara kaymaya başladı.
Rusya'nın geçen ihracat sezonunda deniz yoluyla gerçekleştirdiği tahıl ihracatının yaklaşık yüzde 90’ı Karadeniz ve Azak Denizi limanlarından yapıldı.
Saldırıların ardından Rus ihracatçıların Baltık Denizi'ndeki limanlara yönelmeye başladığı bildiriliyor. Ancak bu limanların kapasitesi Karadeniz ve Azak Denizi güzergahlarının tamamını karşılayabilecek seviyede değil. Bu da küresel tahıl ticaretindeki dengenin ne kadar hassas olduğunu ortaya koyuyor.
2,5 MİLYON TON BUĞDAY İÇİN ENDİŞE
Asya’daki tahıl işleyicileri temmuz-eylül dönemi için yaklaşık 2-2,5 milyon ton Karadeniz buğdayı satın aldı. Bu miktar, bölgenin ithalat talebinin yaklaşık yüzde 30-50’sine karşılık geliyor. Fakat gemilerin gecikmesi nedeniyle bu buğdayın tamamının zamanında alıcılara ulaşıp ulaşamayacağı konusunda endişeler artıyor.
Bazı Asyalı un üreticilerinin ise acil ihtiyaçlarını karşılamak için gemi yerine konteyner taşımacılığına yöneldiği belirtiliyor.
KARADENİZ’DEKİ SALDIRILAR ARTIK SOFRALARI İLGİLENDİRİYOR
Karadeniz’deki savaşın ilk etkisi gemilerde görüldü. Ardından limanlar ve ihracatçılar etkilendi. Şimdi ise sıra küresel tahıl ticaretine geldi.
Rusya ve Ukrayna, dünya buğday ihracatında kritik bir paya sahip. Karadeniz’deki saldırılar nedeniyle bu iki ülkeden yapılan sevkiyatların aksaması, başka ülkelerdeki alıcıları daha pahalı kaynaklara yönlendiriyor.
Bu nedenle bugün yaşananlar yalnızca “Karadeniz’de gemiler saldırıya uğruyor” haberi olmaktan çıktı.
Artık mesele; Buğday gelecek mi? Gemiler güvenli şekilde ilerleyebilecek mi? Limanlar çalışabilecek mi? İthalatçı ülkeler ihtiyaçlarını nereden karşılayacak? Fiyatlar daha ne kadar yükselecek? sorularına dönüştü.
TRABZON İÇİN DE YAKINDAN TAKİP EDİLMESİ GEREKEN TABLO
Trabzon açısından da gelişmelerin önemi büyük. Karadeniz’de ticaret yapan Türk gemilerinin saldırılardan etkilenmesi, Trabzon açıklarında gemilerin beklemesi ve bölge ihracatının aksaması, savaşın kent ekonomisine yansıyan ilk sonuçlarını ortaya koymuştu.
Şimdi ise Karadeniz’deki güvenlik sorununun tahıl ve gıda fiyatları üzerinden yeni bir ekonomik dalga oluşturma ihtimali gündemde.
Trabzon’un da içinde bulunduğu Doğu Karadeniz, Rusya ve Ukrayna ile ticaret bağlantıları nedeniyle bu süreci yakından izlemek zorunda.
Çünkü Karadeniz’de bir geminin günlerce beklemesi yalnızca o geminin sahibini ilgilendirmiyor.
Sevkiyat gecikiyor, alternatif rota aranıyor, navlun ve sigorta maliyetleri yükseliyor, ithalatçı daha pahalı ürüne yöneliyor ve sonunda bunun etkisi dünya piyasalarına kadar ulaşıyor.
TAHIL KRİZİ KAPIDA MI?
Henüz dünyada genel bir buğday kıtlığından söz etmek için erken. Ancak mevcut gelişmeler, küresel tahıl tedarik zincirinde ciddi bir risk oluştuğunu gösteriyor.
Ukrayna limanlarının saldırılar nedeniyle aksaması, Rusya'nın alternatif rotalara yönelmesi, Karadeniz'deki ticari gemilerin güvenlik riskleriyle karşı karşıya kalması ve Asya ülkelerinin daha pahalı Avustralya ve Arjantin buğdayına yönelmesi aynı zincirin parçaları.
Karadeniz’de saldırılar devam ederse bu zincirin daha da zorlanması, fiyatların yükselmesi ve özellikle ithalata bağımlı ülkelerde gıda maliyetlerinin artması riski bulunuyor. Trabzon açıklarında bekleyen gemilerle başlayan görüntü, bugün dünyanın diğer ucundaki sofraların buğday fiyatına kadar uzanmış durumda.
