Rusya-Ukrayna savaşında Karadeniz’de ticari gemilere ve liman altyapısına yönelik saldırılar, Ukrayna’nın tahıl ihracatını zorlaştırıyor. Ukrayna yönetimi, sevkiyatların devam etmesi için alternatif güzergâhları geliştirmeye çalışırken Türkiye ile deniz taşımacılığının güvenliği konusunda da temaslarını sürdürüyor.
Ukrayna hükümetinin açıklamasına göre sivil gemilere ve liman altyapısına yönelik saldırılar, ihracatçıları sevkiyat rotalarını değiştirmeye zorluyor. Bu durum teslimat sürelerini uzatırken lojistik maliyetlerini de artırıyor.
Yaşanan gelişmeler, Karadeniz kıyısındaki Trabzon açısından da alternatif ticaret güzergâhlarının önemini gündeme getiriyor. Ukrayna tahılının Avrupa üzerinden demir yoluyla, Gürcistan üzerinden Sarp Sınır Kapısı aracılığıyla veya Orta Koridor bağlantılarıyla Türkiye’ye ulaştırılması farklı seçenekler olarak değerlendirilebilir. Ancak bu güzergâhların Ukrayna tahılı için kullanılacağına ilişkin doğrulanmış bir plan bulunmuyor.
UKRAYNA’DAN TAHIL İHRACATI İÇİN YENİ AÇIKLAMA
Ukrayna Tarım Politikası ve Gıda Bakanı Taras Vysotskyi, Avrupa Birliği ülkelerine yaptığı çağrıda tarım ürünleri ihracatının kesintisiz sürdürülmesi gerektiğini belirtti. Ukrayna hükümetinin açıklamasına göre Vysotskyi, limanların faaliyetlerindeki kısıtlamaların üreticilerin gelirlerini etkilediğini ve 2027 ekim sezonu açısından risk oluşturduğunu ifade etti.
Ukrayna yönetimi, mevcut sezonda yaklaşık 64 milyon ton tarım ürünü ihraç etmeyi bekliyor. Ancak eylül ayında gerçekleştirilen ihracat 2,2 milyon ton seviyesinde kaldı. Kısıtlamaların devam etmesi halinde sezon sonuna kadar 30 milyon tondan fazla ürünün ihraç edilemeyebileceği tahmin ediliyor.
Ukrayna hükümetinin verdiği bilgilere göre alternatif güzergâhların kullanılması, deniz yoluna kıyasla ton başına yaklaşık 50 avro ek lojistik maliyeti oluşturuyor. Bu nedenle Kiev yönetimi, deniz limanlarındaki kısıtlamalar sürdüğü müddetçe olağanüstü nakliye maliyetlerinin bir bölümünün karşılanması için Avrupa Birliği'nden destek istiyor.
UKRAYNA TAHILI HANGİ GÜZERGÂHLARDAN TAŞINIYOR?
Ukrayna, ihracatını sürdürebilmek için Karadeniz limanlarının yanı sıra Avrupa üzerinden ilerleyen kara yolu ve demir yolu bağlantılarını, ayrıca Tuna Nehri üzerindeki limanları kullanıyor.
Ukrayna'nın Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, Avrupa Komisyonu, Moldova ve Romanya ile alternatif güzergâhların kapasitesini artırmak üzere çalışmalar yürütüldüğü belirtildi. Görüşmelerde Tuna bölgesindeki limanların geliştirilmesi, sınır geçişlerinin hızlandırılması ve demir yolu ile kara yolu altyapısının güçlendirilmesi konuları ele alındı.
Öne çıkan seçenekler şöyle:
• Tuna Nehri limanları: Ukrayna'nın Romanya ve Moldova bağlantıları üzerinden Avrupa'nın deniz ticareti ağına ulaşmasını sağlıyor. Bu güzergâhın kapasitesinin artırılması için çalışmalar yürütülüyor.
• Demir yolu: Ukrayna'dan Avrupa ülkelerine tahıl taşınmasında kullanılıyor. Buradan farklı limanlara veya alıcılara ulaşım sağlanabiliyor.
• Kara yolu: Kamyonlarla yapılan taşımacılıkta sınır geçişlerinin hızlandırılması ve gümrük işlemlerinin kolaylaştırılması hedefleniyor.
• Karadeniz deniz yolu: Ukrayna'nın kendi limanlarından gerçekleştirilen sevkiyatlar devam edebiliyor ancak saldırılar ve liman faaliyetlerindeki kısıtlamalar bu güzergâhtaki riskleri artırıyor.
Avrupa Komisyonunun Ağustos 2026 verilerine göre Ukrayna'nın tahıl, yağlı tohum ve ilgili ürün ihracatının yaklaşık yüzde 90'ı Dayanışma Koridorları, yüzde 10'u ise Karadeniz limanları üzerinden gerçekleştirildi.
SARP SINIR KAPISI ÜZERİNDEN TRABZON’A ULAŞABİLİR Mİ?
Trabzon açısından dikkat çeken seçeneklerden biri, Gürcistan üzerinden Türkiye'ye uzanan kara yolu bağlantısı.
Sarp Sınır Kapısı, Türkiye ile Gürcistan arasındaki uluslararası kara yolu taşımacılığında kullanılıyor. Ukrayna menşeli tahılın Gürcistan'a ulaştırılması ve buradan kamyonlarla Sarp üzerinden Türkiye'ye getirilmesi teorik olarak mümkün bir taşıma senaryosu olarak değerlendirilebilir.
Ancak bunun gerçekleşebilmesi için Ukrayna ile Gürcistan arasında uygun bir taşıma bağlantısının kurulması, transit izinlerinin alınması ve nakliye maliyetlerinin hesaplanması gerekiyor. Tahılın Gürcistan'a hangi güzergâhtan ulaşacağı da bu planın önemli bir parçası.
Gürcistan'daki Poti Limanı gibi yük elleçleme altyapısına sahip merkezler olası bir lojistik zincirde değerlendirilebilir. Buna karşın Ukrayna tahılının Poti üzerinden Sarp'a taşındığını veya bu yönde yeni bir sevkiyat planlandığını gösteren doğrulanmış bilgi bulunmuyor.
Sarp üzerinden Trabzon'a yapılacak taşımanın deniz yoluna göre daha ekonomik olup olmayacağı da yük miktarına, taşıma mesafesine, sınırdaki bekleme sürelerine ve nakliye ücretlerine bağlı olacak.
ORTA KORİDOR UKRAYNA TAHILI İÇİN ALTERNATİF OLABİLİR Mİ?
Türkiye'nin Asya ile Avrupa arasındaki ticaret bağlantılarında önemli yer tutan Orta Koridor da lojistik seçenekler açısından gündeme gelebilir.
Çin'den başlayarak Orta Asya, Hazar Denizi, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden Avrupa'ya uzanan Orta Koridor; demir yolu ve deniz yolu bağlantılarını bir araya getiriyor. Ancak bu güzergâh, Ukrayna'dan Türkiye'ye doğrudan uzanan mevcut bir tahıl rotası değil.
Ukrayna tahılının bu ağa bağlanabilmesi için önce uygun taşıma bağlantılarının kurulması, aktarma noktalarının belirlenmesi ve ticari anlaşmaların yapılması gerekiyor. Dolayısıyla Orta Koridor, mevcut Ukrayna tahıl sevkiyatlarının doğrudan alternatifi olarak değil, gerekli bağlantılar kurulması halinde incelenebilecek bir seçenek olarak ele alınabilir.
TÜRKİYE İLE UKRAYNA ARASINDA TAHIL GÖRÜŞMELERİ
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yaptığı görüşmede Karadeniz'deki güvenliği ve deniz yoluyla gıda ihracatının yeniden güvenli şekilde sürdürülmesini ele aldı.
Ukrayna Devlet Başkanlığının açıklamasına göre Zelenskiy, tahıl ihracatında kullanılan deniz koridorunun yeniden işler hale getirilmesi için çeşitli seçeneklerin gündemde olduğunu belirtti. Görüşmede Karadeniz'de seyrüsefer güvenliğinin sağlanması da değerlendirildi. Bu gelişme, Türkiye'nin Karadeniz'deki tahıl ticaretinin sürdürülmesinde diplomatik rolünü koruduğunu gösteriyor.
