24 Şubat 1918 Trabzon’un kurtuluşu: Trabzon düşman işgalinden bakın nasıl kurtuldu…

Birinci Dünya Savaşı’nın en ağır darbesini gören illerden biri de Trabzon’dur. Karadeniz’in stratejik liman şehirlerinden biri olan Trabzon, savaşın ilk günlerinden itibaren büyük bir tehditle karşı karşıya kaldı.

Ruslar, Osmanlı İmparatorluğu’na savaş ilan edip 1 Kasım 1914’ten itibaren doğu hududunu aşarak Türk topraklarında ilerlemeye başladı. Doğu Karadeniz kıyılarını ele geçirip Anadolu içlerine ulaşmayı hedefleyen Rus orduları, bölgeyi yoğun baskı altına aldı.

Türkiye ise 3 Kasım 1914’te Almanya yanında savaşa katıldı ve 14 Kasım’da Cihad-ı Mukaddes ilan etti. Ancak bu karar, Karadeniz kıyılarındaki şehirlerin bombardımandan kurtulmasına yetmedi.

Rus savaş gemilerinin Karadeniz limanlarını hedef almasıyla Trabzon adeta ateş çemberine girdi. 17 Kasım 1914’te yirmi üç parçalık bir Rus donanması şehri bombardıman ederek büyük tahribata ve can kaybına yol açtı.

Bombardımanlar bununla da sınırlı kalmadı. 8 ve 11 Şubat 1915’te gerçekleştirilen saldırılarda şehir büyük ölçüde harap oldu, 1000’den fazla insan hayatını kaybetti. Sivil halk için artık güvenli hiçbir yer kalmamıştı.

23 Ocak 1916’dan itibaren kıyı saldırıları daha da yoğunlaştı. On yedi savaş gemisinin desteklediği bu saldırılar karşısında Osmanlı birlikleri geri çekilmek zorunda kaldı.

Bu sırada Osmanlı donanmasının en güçlü gemilerinden Yavuz Sultan Selim Trabzon’a gelerek savunmaya destek verdi. Otuz iki ağır makineli tüfek, bir batarya dağ topu ve çeşitli askerî malzemelerin yanı sıra Kafkasya Cephesi’nde kullanılmak üzere iki uçak getirildi.

Ancak İstanbul’dan beklenen destek gelmedi. 3. Ordu Komutanı Kamil Paşa birliklerini Ilıca’ya doğru geri çekince 16 Şubat 1916’da Erzurum Rus işgaline uğradı.

TRABZON’UN İŞGALİ

Rus kuvvetleri, donanmanın desteğini alarak 24 Şubat 1916’da Rize’yi işgal etti. Ardından Of sınırına dayandı.

Baltacı Deresi’nde yöre halkı ile askerî birlikler omuz omuza vererek destansı bir direniş sergiledi. Trabzon halkı, Rus ordusuna 22 gün 22 saat boyunca karşı koydu.

Ancak denizden ve karadan yoğunlaşan saldırılar ve dışarıdan hiçbir yardım gelmemesi üzerine geri çekilmek zorunda kalındı. 15 Mart 1916’da Of ilçesi düştü. Daha sonra Sürmene işgal edildi ve düşman Trabzon kapılarına dayandı.

18 Nisan 1916’da Trabzon Rumlarından bir heyet, Türklerin 15-16 Nisan’da şehri boşalttığını işgal kuvvetleri komutanı General Lyhkov’a bildirerek kendisini şehre davet etti. İşgal kuvvetleri Erzurum Caddesi’nden Belediye Meydanı’na girerek şehri teslim aldı.

Böylece Trabzon’un acı dolu esaret ve muhacirlik günleri başladı. Göç edemeyen Müslüman halka ağır işkenceler yapıldı. Yağma ve talan hadiseleri yaşandı. Değerli eşyalar ve kültür varlıkları Rusya’ya götürüldü.

Şehirde girilmedik, yağmalanmadık yer bırakılmadı. Buna rağmen Trabzonlu yiğitler, fırsat buldukça çetelere karşı direniş göstermeye devam etti.

TRABZON’UN KURTULUŞU

1917’de Rusya’da meydana gelen Bolşevik İhtilali, cephede dengeleri değiştirdi. Rus ordusunda büyük bir çözülme başladı.

Geri çekilmek zorunda kalan Ruslarla 18 Aralık 1917’de Erzincan Antlaşması imzalandı. Ancak Ermeni çetelerinin saldırıları devam edince Ordu Komutanı Vehip Paşa’ya ileri harekât emri verildi.

11 Şubat 1918’de genel hareket emrini alan Osmanlı ordusu iki koldan ilerlemeye başladı. Trabzonlu Albay Hamdi Bey (Pirselimoğlu) komutasındaki 37. Tümen, Giresun’dan gelen 123. Alay ile takviye edilerek Trabzon üzerine yürüdü.

Birlikler 14 Şubat 1918’de Vakfıkebir’i, 18 Şubat 1918’de Akçaabat’ı geri aldı. Bölgedeki çeteler temizlendi.

Ve 24 Şubat 1918 tarihinde Türk birlikleri Trabzon’a girdi.

Yaklaşık iki yıl süren esaret sona erdi. Trabzon ve Trabzonlular için yeni bir dönem başladı.

Osmanlı Devleti, Brest-Litovsk Antlaşması ile doğudaki topraklarını istiladan kurtardı. Ancak Trabzon’da manzara ağırdı.

Hicretten dönen halkı harap olmuş evler, yoksulluk ve sefalet bekliyordu. Şehir fiziki olarak olduğu kadar sosyal ve ekonomik olarak da yıkılmıştı.

İşgal döneminde Rusça “Trapezuntsıy Veyenny Lisok (Trabzon Askerî Gazetesi)” adlı bir gazete çıkarılmış, vilayet arşivi imha edilmişti. Bu, şehrin hafızasına vurulan en ağır darbelerden biri oldu.

24 Şubat 1918, yalnızca bir kurtuluş tarihi değil; direnişin, sabrın ve yeniden ayağa kalkmanın simgesi olarak tarihe geçti.