Rize’deki araştırma Karadeniz’deki plastik tehlikesini ortaya koydu
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi Ülgen Aytan, Karadeniz’deki plastiklerin yalnızca fiziksel atık olmadığını, aynı zamanda zararlı kimyasalları taşıyan hareketli kirleticiler olduğunu söyledi.
Karadeniz’de yaygın olarak bulunan plastik türleri üzerinde yapılan araştırmada, plastiklerin tehlikeli kimyasalların taşınmasına ve çevrede kalıcılığına katkı sağladığı belirlendi.
Plastiklerin kimyasallarla etkileşimi incelendi
Prof. Dr. Ülgen Aytan ve ekibi ile TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi araştırmacıları tarafından yürütülen çalışmada, Karadeniz’de bir yıl boyunca deniz ortamında kalan plastiklerin hangi kirleticileri taşıdığı araştırıldı.
Araştırma kapsamında, plastik üretiminde kullanılan PCB, pestisit ve PAH gibi katkı kimyasalları ile doğada zor parçalanan kalıcı organik kirleticilerin plastik yüzeylerinde nasıl biriktiği incelendi.
Çalışmada alışveriş poşetleri, şişe ve bardak gibi tek kullanımlık ürünler, Kovid-19 döneminde yaygınlaşan maske ve eldivenler ile balıkçılık ağları olmak üzere farklı plastik türleri değerlendirildi.
Örnekler Rize kıyılarından toplandı
Araştırmada kullanılan örneklerin, ticari balıklarda mikroplastiklerin sıkça görüldüğü Güneydoğu Karadeniz’deki Rize kıyılarından alındığı belirtildi.
Prof. Dr. Aytan, denizlerdeki plastik kirliliğinin planktonlardan üst düzey canlılara kadar tüm besin zincirini etkileyen ciddi bir ekosistem sorunu oluşturduğunu ifade etti.
“Bu Karadeniz’de bir ilk”
Karadeniz’de plastiklerin dağılımının daha önce incelendiğini ancak kirleticilerle ilişkisinin ilk kez araştırıldığını belirten Aytan, “Plastiklerin dağılımını hem deniz ortamında hem de canlılarda ortaya koyuyor olsak da kirleticilerle olan ilişkisi henüz ortaya konmamıştı. Bu Türk denizlerinde ve Karadeniz'de bir ilk.” dedi.
Araştırmanın insan sağlığı açısından da önemli sonuçlar ortaya koyduğunu söyleyen Aytan, plastiklerle taşınan kimyasalların deniz ürünleri aracılığıyla insanlara ulaştığını kaydetti.
“Deniz suyunda göremediğimiz kimyasalları plastikte görüyoruz”
Deniz canlılarının plastiklerle yoğun temas halinde olduğunu vurgulayan Aytan, şu ifadeleri kullandı:
“Biz deniz suyunda tespit edemediğimiz kimyasalları bile plastiklerin üzerinde tespit edebiliyoruz. Bu da plastiklerin ne kadar öngörülemez ve yönetilemez kompleks kirleticiler olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor. Sınırlı su değişiminin uzun vadeli birikim risklerini artırdığı yarı kapalı Karadeniz sisteminde, plastiklerin, tehlikeli kimyasalların taşınmasına ve kalıcılığına katkıda bulunduğunu ortaya koyduk. Karadeniz'de plastikler yalnızca deniz çöpü değil, aynı zamanda zararlı kimyasalları taşıyabilen ve çevrede tutabilen hareketli kirletici yüzeylerdir.”
Maske ve eldivenlerde yüksek kimyasal yük bulundu
Araştırmada farklı plastik türlerinin kirletici tutma kapasitesinin değiştiği de tespit edildi.
Prof. Dr. Aytan, “Çalışmanın çarpıcı bulgularından biri, plastik katkı kimyasallarının yani üretim kaynaklı kimyasalların birçok örnekte, kalıcı organik kirleticilere nazaran daha yüksek olmasıydı. Özellikle eldiven, maske ve tekstil fiber yapılı plastiklerin yüksek kimyasal yük taşıdığını gördük.” değerlendirmesinde bulundu.
“Kirlilik kaynağında önlenmeli”
Plastiklerin deniz ortamında domino etkisiyle tehdit oluşturduğunu belirten Aytan, tüketim alışkanlıklarının deniz sağlığını doğrudan etkilediğini söyledi.
Aytan, “Özellikle Karadeniz gibi yarı kapalı denizlerde plastik kirliliği birikerek ekosistem baskısını ve besin zinciri risklerini artıracaktır. Bu yüzden kirliliğin kaynağında önlenmesi ve atık yönetiminin güçlendirilmesi gerekiyor.” ifadelerini kullandı.
Kaynak:
