TBMM Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) Komisyonunda, Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğünün (ÇAYKUR) 2023 ve 2024 yıllarına ilişkin hesapları görüşüldü. Toplantıda çay üretimi, yaş çay alımları, satış rakamları, yatırımlar ve kurumun mali durumu hakkında bilgi verildi.
TRABZON DA ÇAY ÜRETİMİNDE ÖNEMLİ YER TUTUYOR
ÇAYKUR Genel Müdürü Yusuf Ziya Alim, komisyondaki sunumunda Türkiye'de çay tarımının Doğu Karadeniz Bölgesi'nde Artvin, Rize, Trabzon ve kısmen Giresun ile Ordu illerini kapsayan 793 bin dekar alanda yaklaşık 205 bin üretici aile tarafından yapıldığını anlattı.
ÇAYKUR'un daha önce 46 olan yaş çay fabrikası sayısının 49'a çıkarıldığını belirten Alim, kurumun günlük işleme kapasitesinin de 6 bin 650 tondan 9 bin 250 tona yükseltildiğini bildirdi. Kurum bünyesinde ayrıca bir çay paketleme fabrikası, bir ana tamir fabrikası ve Atatürk Çay Araştırma Enstitüsü bulunuyor.
Alim, ÇAYKUR'un Türkiye'nin en büyük çay sektörü kuruluşu olduğunu ve 100'ün üzerinde ülkeye paketli çay ihraç ettiğini ifade etti.
2025'TE 161 BİN TON TASNİFLİ ÇAY ÜRETİLDİ
Geçen yıl gerçekleşen ve bu yıl devam eden yaş çay alımları, üretim, ödeme ve pazarlama faaliyetlerine ilişkin bilgi veren Alim, üreticilere yapılan ödemelerin satın almayı takip eden ay sonunda gerçekleştirildiğini belirtti.
Alim, geçen yıl 823 bin ton yaş çay karşılığında üreticilere 21 milyar 400 milyon lira ödeme yapıldığını, budama tazminatıyla birlikte toplam ödemenin 23 milyar 271 milyon liraya ulaştığını kaydetti.
Organik çay üretimine de değinen Alim, 36 bin dekar organik tarım havzasından 34 bin ton organik çay satın alındığını ve dekar başına 14 bin lira üzerinden toplam 469 milyon lira organik çay fark ödemesi yapıldığını aktardı.
Bu yılki yaş çay kampanya döneminin büyük ölçüde tamamlandığını belirten Alim, üç sürgün döneminin sonunda üreticilerden yaklaşık 730 bin ton yaş çay satın alınmasının beklendiğini söyledi.
Alim, 2025 yılında toplam 161 bin ton tasnifli çay üretildiğini, yıl sonunda ihracat dahil toplam 132 bin ton kuru çay satışı gerçekleştirildiğini ifade etti. Bu yılın eylül ayı sonu itibarıyla 65 bin ton kuru çay satıldığını belirten Alim, yıl sonu satış hedefinin 130 bin ton ve üzeri olduğunu bildirdi.
DİDİ'DE YIL SONU HEDEFİ 200 MİLYON LİTRE
ÇAYKUR'un soğuk çay markası Didi'nin satışlarına da değinen Alim, markanın ihracat dahil geçen yılın sonu itibarıyla 153 milyon litreyle tarihinin en yüksek satış rakamına ulaştığını söyledi.
Bu yılın eylül ayı sonu itibarıyla 127 milyon litre soğuk çay satışı yapıldığını belirten Alim, yıl sonu hedefinin 200 milyon litre olduğunu açıkladı.
BUDAMA TAZMİNATI OLARAK 1 MİLYAR 872 MİLYON LİRA ÖDENDİ
Geçen yıl 176 bin üretici tarafından 70 bin dekar çaylık alanın budandığını aktaran Alim, bunun karşılığında 1 milyar 872 milyon lira budama tazminatı ödendiğini bildirdi.
ÇAYKUR Su Projesi kapsamında piyasaya sunulan doğal mineralli suyun damacana formatının yanı sıra cam şişe ve bardak çeşitleriyle de tüketicilere ulaştırıldığını belirten Alim, ürünün ilgili yönetmeliklere uygun şekilde üretildiğini ve dolumunun yapıldığını ifade etti. Alim, yıl sonu itibarıyla 20 milyon litre satış hedeflendiğini kaydetti.
GÜNLÜK ÇAY İŞLEME KAPASİTESİ 9 BİN 250 TONA ÇIKARILDI
Yaş çay rekoltesinin yıllar içinde düzenli olarak artış gösterdiğine dikkat çeken Alim, mevcut işleme kapasitesinin de bu artışa paralel olarak yükseltilmesi gerektiğini vurguladı.
Bu doğrultuda yatırımlarla günlük işleme kapasitesinin 9 bin 250 tona çıkarıldığını belirten Alim, bunun çay sezonunda her gün 3 bin 50 ton daha fazla çayın işlenmesine imkân sağladığını söyledi. Alim, bu kapasite artışının üreticilerin özel firmalara karşı korunmasına da katkı sunduğunu ifade etti.
FAALİYET KÂRLILIĞINDA YÜKSEK SEVİYELERE ULAŞILDI
Randıman konusunda alınan tedbirlerle ortalamanın yükseldiğini belirten Alim, son 20 yılın randıman ortalamasının yüzde 18,88'den son 6 yılda yüzde 19,44'e çıktığını, 2025 yılında ise yüzde 19,62 olarak gerçekleştiğini açıkladı.
Bu artışın kuru çay üretimine etkisine değinen Alim, küçük gibi görünen rakamsal farkın 1 milyon 483 bin kilogram kuru çaya karşılık geldiğini belirtti.
ÇAYKUR'un kârlılık ve verimlilik sorumluluğuyla faaliyetlerini sürdürdüğünü kaydeden Alim, 2025 yılı içinde yaş çay ödemeleri için kullanılan banka kredilerinin geri ödemelerine yönelik 3,1 milyar lira faiz ödenmesine rağmen, sıkı tasarruf ve maliyet politikaları sayesinde son yıllarda yüksek faaliyet kârlılığı seviyelerine ulaşıldığını söyledi.
Görüşmelerin ardından ÇAYKUR'un 2023 ve 2024 yıllarına ilişkin hesapları ibra edildi.
