Bir ülkenin en büyük değişimi bireylerin zihninde başlar. 

Yaşamın birçok mecrasında derin bir dönüşüm yaşanır. Bireylerin güven duygusu, gelecek beklentisi, tüketim alışkanlıkları, çalışma zihniyeti, aile ilişkileri ve eğitimden umdukları daha neler neler...

Oysa gerçek fotoğraf, parçalar bir araya getirildiğinde ortaya çıkar.

Toplumların sosyal yaşamı çoğu kez küçük kabullerin yığılması ile değişir. Önce yadırganan bir davranış zamanla sıradanlaşır; sorgulanan bir durum alışkanlığa dönüşür. Bir süre sonra değişimin ne zaman başladığını hatırlanmaz. İşte sessiz dönüşüm böyle olur.

Günümüzde ise karmaşanın önemli bir nedeni bilgi değil, bilgiyi anlamlandırma güçlüğüdür. Bilgi deryasında yaşanıyor; ancak ortak gerçeklik alanımız genişlemiyor. Aksine herkes kendi yorumunun, kendi bakışının, kendi doğrularının içine daha fazla çekilebiliyor.

İnsanlar aynı olaya bakarken farklı sonuçlara ulaşıyor. Müşterek dil zayıflıyor, ortak zemin daralıyor. Bireysel zihinsel belirsizlik giderek sosyal probleme dönüşüyor. 

Geleceğine güven duymayan insan kısa vadeli düşünür. Ortak geleceğe güvenmeyenlerin uzun vadeli hedefleri olmaz. 

Değerler zafiyete uğradığında da ilişkiler yanında kararların niteliği de değişir. İşte mesele burada stratejik bir anlam kazanır.

Bir toplumun yarınlarını sadece iktisat, siyaset, teknoloji, yapay zekâ, kurumlar belirlemez. Yarını; nasıl düşünen, neleri önemseyen, neyi normal ve anormal kabul eden, hangi değerlerle karar veren insanlar şekillendirir.

Bu yüzden asıl soru sadece "Ne oluyor?" değildir. Asıl soru şudur: Bütün bu değişim insanları nasıl bir topluma hazırlıyor?

Bugün normalleştirilen hangi davranışlar yarının düzenine dönüşecek? Hangi alışkanlıklar çocukların karakterini, hangi kabuller toplumun geleceğini belirleyecek?

Bu soruların cevaplarını bütünüyle bildiğimi söyleyemem. Ancak bir realiteyi gözden kaçırmamak gerekiyor: Değişim önce zihinde başlar.

Zihindeki değişim davranışa, davranış alışkanlığa, alışkanlık kültüre; kültür ise zamanla toplumsal düzene dönüşür. Bu nedenle toplumsal karmaşayı yalnızca bugünün sorunu olarak görmemek gerekir. Belki de bugün yaşananlar, yarının toplumunun hazırlığıdır.

Ve temel mesele değişimin olup olmayacağı değil; değişimin sonunda nasıl bir insan, nasıl bir toplum ve nasıl bir gelecek ortaya çıkacağıdır.