Azerbaycan Milli Marşı’nın sözlerini yazan ve “Çırpınırdı Karadeniz” şiiriyle Türk dünyasında tanınan Ahmet Cevat, idamının 89. yılında anılıyor. Birinci Dünya Savaşı sırasında Trabzon’da yaşayan Türklere ve esir Osmanlı askerlerine yardım götüren heyette de görev alan Cevat, eserleriyle Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kültürel bağın önemli isimleri arasında yer alıyor.
TRABZON’DAKİ TÜRKLERE YARDIM GÖTÜREN HEYETTE YER ALDI
Azerbaycanlı şair, yazar ve fikir insanı Ahmet Cevat, vatan ve millet sevgisini işlediği şiirleriyle Türk dünyasının ortak kültürel hafızasında önemli bir yer edindi. Azerbaycan Milli Marşı’nın sözlerini kaleme alan Cevat, özellikle “Çırpınırdı Karadeniz” şiiriyle Türkiye’de de tanındı.
5 Mayıs 1892’de Azerbaycan’ın Gence kenti yakınlarındaki Şemkir bölgesinin Seyfeli köyünde dünyaya gelen Cevat, ilk eğitimini köyünde aldı. Arapça ve Farsça öğrendikten sonra ailesiyle 1906’da Gence’ye taşındı ve eğitimini burada sürdürdü.
İlk şiirleri çeşitli gazete ve dergilerde yayımlanan Cevat, 1912’de eğitimini tamamlamasının ardından Gence Kız Okulu’nda Türkçe ve Farsça öğretmenliği yaptı. Aynı yıl gönüllü olarak Osmanlı ordusuna katılarak Balkan Savaşları’nda Bulgar kuvvetlerine karşı savaştı.
Birinci Dünya Savaşı sırasında Anadolu’da yaşanan gelişmeleri yakından takip eden Cevat, gazetelerde haber ve makaleler de kaleme aldı.
Bakü’de faaliyet gösteren Müslüman Cemiyet-i Hayriyesi adlı yardım kuruluşuna üye olan Cevat, 1915’te Batum, Kars, Ardahan, Sarıkamış, Trabzon ve Erzurum’da yaşayan Türklere ve Rus ordusuna esir düşen Osmanlı askerlerine yardım götüren heyette görev aldı.
AZERBAYCAN MİLLİ MARŞI’NIN SÖZLERİNİ YAZDI
Ahmet Cevat’ın ilk şiir kitabı “Koşma”, 1916’da Bakü’de yayımlandı. Türk düşünce insanı Ziya Gökalp, 1918’de Yeni Mecmua dergisinde kitap hakkında yaptığı değerlendirmede Cevat’ın şiirlerinin Osmanlı Türklerine, vatana ve orduya ithaf edildiğine dikkat çekti.
Cevat, kitabının bir nüshasını 15 Eylül 1918’de Bakü’yü Ermeni ve Bolşevik çetelerinden kurtaran Kafkas İslam Ordusu Komutanı Nuri Paşa’ya hediye etti.
Azerbaycan’ın bağımsızlık döneminde şairlik, öğretmenlik ve gazetecilik yapan Cevat, hükümet tarafından düzenlenen milli marş yarışmasına katıldı. Sözlerini Ahmet Cevat’ın yazdığı, bestesini Üzeyir Hacıbeyli’nin yaptığı marş beğeni topladı. Ancak Bolşevik ordusunun Azerbaycan’ı işgal etmesi nedeniyle eser o dönemde milli marş olarak kabul edilemedi.
TÜRKÇÜLÜK SUÇLAMASIYLA İDAM EDİLDİ
Sovyet yönetiminin kurulmasının ardından baskılarla karşılaşan Ahmet Cevat, defalarca tutuklandı. Şiir yazmayı, çeviri yapmayı ve gazetecilik faaliyetlerini sürdürmesine rağmen “devrim karşıtlığı” ve “Türkçülük” suçlamalarıyla yargılandı.
İdam cezasına çarptırılan Cevat, 13 Ekim 1937’de kurşuna dizilerek öldürüldü.
Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından bağımsızlığını yeniden kazanan Azerbaycan’da parlamento, 1992 yılında sözlerini Ahmet Cevat’ın yazdığı, bestesini Üzeyir Hacıbeyli’nin yaptığı eseri ülkenin milli marşı olarak kabul etti.
“ÇIRPINIRDI KARADENİZ” TÜRK DÜNYASININ ORTAK ESERİ OLDU
Ahmet Cevat’ın en tanınmış eserleri arasında bulunan “Çırpınırdı Karadeniz”, bazı kaynaklarda “Yol ver Türk’ün bayrağına” adıyla da anılıyor.
Cevat’ın 1914’te, Balkan Savaşları sırasında kahramanlıklarıyla öne çıkan Osmanlı savaş gemisi Hamidiye’den ilham alarak yazdığı şiir, zamanla Türk dünyasında tanınan eserlerden biri haline geldi.
Bağımsızlık, birlik ve kardeşlik duygularını yansıtan eser, Azerbaycan ile Türkiye arasındaki kültürel bağların simgeleri arasında yer alıyor. Ahmet Cevat’ın şiirleri ve fikirleri, aradan geçen yıllara rağmen Türk dünyasında hatırlanmaya devam ediyor.
