Doğu Karadeniz'de son yıllarda farklı noktalarda meydana gelen istinat duvarı çökmeleri, bölgede yapı güvenliğiyle ilgili endişeleri artırdı. Son olarak 10 Temmuz'da Rize'de yaşanan istinat duvarı göçmesinin ardından gözler yeniden eğimli arazilerdeki yapılaşmaya çevrilirken, Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) İnşaat Mühendisliği Bölümü Geoteknik Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Osman Sivrikaya, istinat duvarlarının projelendirme, uygulama ve denetim süreçlerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
DOĞU KARADENİZ'DE İSTİNAT DUVARLARI HAYATİ ÖNEM TAŞIYOR
Dağlık arazi yapısı, dar yerleşim alanları ve yıl boyunca etkili olan yoğun yağış nedeniyle istinat duvarlarının Doğu Karadeniz'de yapılaşmanın vazgeçilmez unsurlarından biri olduğunu belirten Sivrikaya, bu yapıların yamaçlardaki konutlar, karayolları ve altyapı tesislerinde can ve mal güvenliği açısından kritik görev üstlendiğini ifade etti.
"DRENAJ VE FİLTRASYON EKSİKLİĞİ GÖÇMELERİ ARTIRIYOR"
Bölgede görülen istinat duvarı çökmelerinde tasarım, uygulama ve işlevsellik olmak üzere üç temel neden bulunduğunu belirten Prof. Dr. Osman Sivrikaya, "Topoğrafik olarak eğimli bir bölgemiz var. Ülkemiz açısından da yağışın en fazla olduğu bir bölgede yaşıyoruz. Ağırlık tipi taş istinat duvarlarının tasarımında bu iki faktör çok önemli. Genel anlamda yıkılan istinat duvarlarına baktığımızda üç sebeple yıkılmış olabileceği ile karşılaşıyoruz. Birincisi tasarım hatası, ikincisi imalat, üçüncüsü de yapılan imalatın işlevsel olarak görevini yerine getirip getirmediği ile alakalı bir durum..." ifadelerini kullandı.
Sivrikaya, özellikle Karadeniz Bölgesi'nde yaygın olarak kullanılan ağırlık tipi taş istinat duvarlarında drenaj ve filtrasyon sistemlerinin eksik yapılmasının göçmelerin en önemli nedenlerinden biri olduğunu kaydetti.
"İSTİNAT DUVARI TASARIMI UZMANLIK GEREKTİRİYOR"
İstinat duvarlarının geoteknik mühendisliği kapsamında değerlendirilmesi gereken özel bir alan olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Sivrikaya, projelerin bu alanda uzmanlaşmış mühendisler tarafından hazırlanması gerektiğini söyledi.
Sahada yapılan incelemelerde uygulama aşamasında da önemli eksikliklerle karşılaştıklarını belirten Sivrikaya, yeterli eğitim ve deneyime sahip olmayan kişiler tarafından yapılan imalatların yapı güvenliğini doğrudan etkilediğini ifade etti.
YÜKSEK DUVARLARDA DOĞRU SİSTEM VURGUSU
Yüksekliği artan istinat duvarlarında doğru taşıyıcı sistem seçiminin büyük önem taşıdığını dile getiren Sivrikaya, ekonomik gerekçelerle yapılan hatalı tasarımların göçmelere neden olabileceğini söyledi.
Nüfus artışıyla birlikte yüksek kot farkına sahip alanlarda daha yüksek istinat duvarlarının inşa edildiğini belirten Sivrikaya, bu tür yapılarda betonarme konsol istinat duvarlarının, yaklaşık 12 metre ve üzerindeki yüksekliklerde ise payandalı istinat duvarı gibi farklı taşıyıcı sistemlerin tercih edilmesi gerektiğini kaydetti.
"EN BÜYÜK EKSİKLİK DENETİM"
2018 yılında yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ile birlikte istinat duvarlarının projelendirilmesinin zorunlu hale getirildiğini hatırlatan Prof. Dr. Osman Sivrikaya, uygulama ve denetim süreçlerinin halen en önemli sorun alanı olduğunu söyledi.
Sivrikaya, "2018 yılında yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ile birlikte belediyeler ve bazı kamu kurumları istinat duvarlarının projelendirilmesini zorunlu hale getirdi. Bu, son derece önemli ve doğru bir adımdı. Böylece tasarım süreçleri daha denetlenebilir hale geldi. Ancak bugün en büyük sorunun proje hazırlanmasından ziyade uygulama ve denetim aşamasında yaşandığını düşünüyorum. Ülkemizde hazırlanan projelerin standartlara uygun şekilde uygulanıp uygulanmadığının, imalatların projeye uygun yapılıp yapılmadığının yeterince denetlenememesi önemli bir eksikliktir. Etkin ve sürekli bir denetim mekanizması oluşturulması, benzer yapı sorunlarının önüne geçilmesi açısından büyük önem taşımaktadır" ifadelerine yer verdi.
