Füniküler Sistem Hattı nedir? Trabzon'da nereye yapılacak?

Trabzon’un ulaşım vizyonuna önemli katkı sunması hedeflenen Meydan-Çukurçayır Füniküler Sistem Hattı Projesi, bugün saat 11.00’de düzenlenecek tanıtım toplantısıyla kamuoyuna tanıtılacak.

Kentin özellikle eğimli bölgelerinde güvenli, hızlı ve çevreci ulaşım sağlaması amaçlanan proje; füniküler sistemin ne olduğu, Trabzon’da hangi güzergâhta hayata geçirileceği, şehir içi trafiğe ve toplu ulaşıma nasıl bir katkı sunacağı sorularını da beraberinde getiriyor. Tanıtım toplantısında, projenin teknik detayları, planlanan hat uzunluğu, istasyon noktaları ve hedeflenen yolcu kapasitesine ilişkin bilgilerin paylaşılması bekleniyor.

Füniküler Sistem Hattı nedir? 

Füniküler hatları, özellikle eğimin yüksek olduğu bölgelerde yolcu taşımak amacıyla kullanılan, raylar üzerinde çalışan özel bir ulaşım sistemi olarak öne çıkıyor. Şehirlerin büyümesi ve ulaşım ihtiyacının artmasıyla birlikte, çevreci ve pratik çözümler sunan füniküler sistemleri modern kent yaşamında daha fazla tercih edilmeye başladı.

Füniküler nedir?

Füniküler, raylar üzerinde karşılıklı çalışan araçlarla dik veya dikeye yakın eğimlerde yolcu taşıyan bir ulaşım aracıdır. Sistem, genellikle bir yamaç, tepe veya iki farklı kot arasındaki ulaşımı sağlamak için kullanılır. Araçlar, kablo ve denge sistemi sayesinde aynı anda biri yukarı çıkarken diğeri aşağı iner.

Fünikülerlerin tarihçesi

Bilinen en eski füniküler örneklerinden biri, 15. yüzyılın başlarında Avusturya’nın Salzburg kentindeki Hohensalzburg Kalesi’nde inşa edildi. Kardinal Matthäus Lang tarafından 1515 yılında yaptırılan bu sistemde insan ve hayvan gücü kullanıldı, raylar ise ahşaptı.

ve 19. yüzyıllarda teknolojinin gelişmesiyle birlikte füniküler sistemleri de ilerleme kaydetti. 1777 yılında İngiltere’nin County Tyrone bölgesinde su gücüyle çalışan bir sistem kuruldu ve 1830’da hizmete girdi. 1825’te George Stephenson, buhar gücüyle çalışan bir sistemi eğimli hatlarda kullandı. İnsan taşımaya yönelik ilk füniküler 1861 yılında İtalya’nın Dusino kentinde yapıldı, bunu 1862’de Fransa’nın Lyon kenti izledi.

1873 yılında ABD’nin San Francisco kentinde, şehir içi ulaşımda kullanılan ilk kentsel füniküler “kablolu araç” adıyla hizmete girdi. Türkiye’de ise 1875 yılında İstanbul’da “Tünel” adı verilen yer altı füniküleri faaliyete başladı. Bu dönemde sistemler ağırlıklı olarak buhar gücüyle çalışıyordu.

Elektrikli sistemlere geçiş

Elektrikli fünikülerlerin gelişimiyle birlikte sistemler daha verimli hale geldi. 1877 yılında İsviçre’nin Lausanne kenti ile Ouchy arasında kurulan hat, Avrupa’da elektrikle çalışan ilk yer altı füniküleri oldu. ABD’de 1893’te kurulan Great Incline Funicular sistemi ise yüksek eğimlerde ve büyük kot farklarında taşımacılık yapabilmesiyle dikkat çekti.

Fünikülerler nasıl çalışır?

Fünikülerler genellikle iki araçtan oluşur ve bu araçlar raylar üzerinde zıt yönlerde hareket eder. Araçlar arasındaki denge, kablo ve ağırlık sistemiyle sağlanır. Dişli ve ray yapısı sayesinde araçlar dik eğimlerde bile güvenli şekilde ilerler. Hatlar çoğunlukla iki istasyon arasında çalışır ve modern sistemlerin büyük bölümü otomatik olarak işletilir.

Türkiye’deki füniküler hatları

Türkiye’de özellikle büyük şehirlerde ve turistik bölgelerde çeşitli füniküler hatları bulunuyor. İstanbul’da Tünel ve F1 Taksim–Kabataş füniküler hatları şehir içi ulaşımda aktif olarak kullanılıyor. Ayrıca F4 Boğaziçi Üniversitesi/Hisarüstü–Aşiyan Füniküler Hattı da hizmet veriyor.

Diğer şehirlerdeki örnekler

Ankara’da Ankaray hattı, metro sistemine entegre şekilde çalışan ulaşım hatları arasında yer alıyor. Bunun yanı sıra Bursa Teleferik ve Antalya’daki Tahtalı Dağı Teleferiği de eğimli arazilerde ulaşımı kolaylaştıran örnekler arasında bulunuyor.

Trabzon’da bugün tanıtımı yapılacak Meydan-Çukurçayır Füniküler Sistem Hattı Projesi, şehir içi ulaşımda yeni bir dönemin kapısını aralıyor. Güzergâhı, kapasitesi ve sağlayacağı avantajlar merak konusu olan proje, Trabzon’un ulaşım yükünü nasıl hafifletecek? Detaylar tanıtım toplantısında netleşecek.