Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım Kimdir, Ne Zaman Vefat Etti? İşte Detaylar

Zübeyde Hanım, Mustafa Kemal Atatürk’ün annesi olarak Türk tarihinin en önemli isimlerinden biri olarak 1857 yılında Selanik’e bağlı Langaza’da dünyaya geldi, 14 Ocak 1923’te İzmir’de hayatını kaybetti.

Karaman’dan Rumeli’ye uzanan kökler

Zübeyde Hanım, Osmanlı Devleti döneminde II. Mehmed zamanında Karaman’dan Rumeli’ye göç eden ve Selanik yakınlarındaki Langaza’da toprak işleriyle uğraşan Hacı Sofu ailesine mensuptur. Ailenin kökeninin, Selanik ile Manastır arasında bulunan Vodina Sancağı’na bağlı ve “Sarıgöl” olarak da bilinen “Kayalar” Nahiyesi’ne dayandığı belirtilmektedir.

Ailenin zamanla Langaza’ya yerleştiği, dedesi Feyzullah Efendi’nin taşıdığı “Sofu-zade” lakabının da bu geçmişe işaret ettiği ifade edilmektedir. Bu veriler, Mustafa Kemal Atatürk’ün anne tarafından Karaman’dan Rumeli’ye gelen ve bölgede “Konyarlar” olarak bilinen Yörük Türkmenlerden olduğunu göstermektedir.

Zübeyde Hanım, 1857 yılında Langaza’da doğdu. Babası Sofuzade Feyzullah (Sadullah) Ağa, annesi ise Molla Hanım olarak bilinen Ayşe Hanım’dır. Döneminde kadınların okula gitmesinin yaygın olmadığı bir ortamda okur yazar olması nedeniyle kendisi “Zübeyde Molla” olarak da anılmıştır.

Aile hayatı ve ilk evlilik

Dinine bağlı bir ailede yetişen Zübeyde Hanım’ın bu yönü, Mustafa Kemal’in eğitimi konusunda da etkili oldu. Eğitim sisteminin karmaşık olduğu bir dönemde, oğlunun dini eğitim veren Mahalle Mektebi’ne gitmesi konusunda ısrarcı olduğu kaydedilmektedir.

Zübeyde Hanım, 1871 yılında Selanik’te Gümrük Muhafaza Teşkilatı’nda görev yapan Ali Rıza Efendi ile henüz 14 yaşındayken evlendi. Evlilikten Fatma, Ömer ve Ahmet isimli çocukları dünyaya geldi. Ancak Fatma küçük yaşta hayatını kaybetti.

Ali Rıza Efendi’nin Yunanistan sınırında bulunan Çayağzı (ya da Papaz Köprüsü)’ne tayin edilmesi üzerine aile buraya taşındı. Bu süreçte Ömer ve Ahmet de hayatını kaybetti.

Mustafa Kemal ve kardeşlerinin doğumu

1881 yılında dördüncü çocukları Mustafa, 1885’te Makbule ve 1889’da Naciye dünyaya geldi. Naciye de küçük yaşta verem nedeniyle hayatını kaybetti. Ailenin yaşadığı bu kayıpların ardından Ali Rıza Efendi 1888 yılında vefat etti.

Bu gelişmeler üzerine Zübeyde Hanım, çocuklarını alarak ağabeyi Hüseyin Bey’in Langaza’daki çiftliğine gitti. Babasının erken ölümü ve dayısının çiftliğinde ailenin erkeği gibi sorumluluk üstlenmesinin, Mustafa Kemal üzerinde derin izler bıraktığı ifade edilmektedir.

İkinci evlilik ve göç

Ağabeyine yük olmak istemeyen Zübeyde Hanım, Selanik Gümrükler Başmüdürü Ragıp Bey ile ikinci evliliğini yaptı. Ragıp Bey’in önceki evliliğinden dört çocuğu bulunuyordu. Bu evlilik, Ali Rıza Efendi’nin hatırasına saygı gösterilmediğini düşünen Mustafa Kemal’i rahatsız etti.

Balkan Savaşı’nın ardından Zübeyde Hanım, Ragıp Bey’den ayrıldı. Selanik’in Osmanlı toprağı olmaktan çıkmasıyla birlikte kızı Makbule ile İstanbul’a göç etti ve Beşiktaş Akaretler’de bir eve yerleşti.

Oğluyla yıllar sonra buluşma

Mustafa Kemal Atatürk’ün 1919 yılında Anadolu’ya çıkmasının ardından uzun süre görüşemeyen anne ile oğul, 14 Haziran 1922’de Adapazarı’nda yeniden bir araya geldi. Bu buluşmanın ardından Zübeyde Hanım, Ankara’ya yerleşti.

Ancak Ankara’nın sert iklim koşullarının sağlığını olumsuz etkilemesi nedeniyle tedavi amacıyla İzmir’e gitti. Zübeyde Hanım, 14 Ocak 1923’te 66 yaşında İzmir’de hayatını kaybetti.

Ebedi istirahatgahı Karşıyaka’da

Zübeyde Hanım’ın naaşı, İzmir’in Karşıyaka ilçesinde 1940 yılında yaptırılan anıt mezara defnedildi. Atatürk’ün annesi olarak tarihteki yerini alan Zübeyde Hanım’ın yaşamı, Selanik’ten İzmir’e uzanan bir ömür olarak kayıtlara geçti.