Bayburt’un Demirözü ilçesine bağlı Gökçedere (Pulur) Beldesi, sahip olduğu tarihî ve kültürel değerlerle gündeme geldi. Bölgenin geçmişine ışık tutan yapıların korunması ve gelecek nesillere aktarılması için çalışma yürüten emekli emniyet mensubu Akman Aydın, beldedeki tarihî mirasın korunması konusunda yetkililere çağrıda bulundu.
Akman Aydın, gazeteci Arif Azak ile birlikte Demirözü Kaymakamı İbrahim Zahid Ahat’ı ziyaret ederek bölgedeki tarihî yapıların durumu ve hayata geçirilmesi planlanan projeler hakkında görüşlerini paylaştı. Görüşmede Gökçedere Köy Müzesi projesi de ele alındı.
Demirözü Kaymakamı İbrahim Zahid Ahat’ın tarihî ve kültürel değerlerin korunmasına yönelik çalışmalara olumlu yaklaştığı, imkânlar doğrultusunda destek vereceğini ifade ettiği belirtildi. Gökçedere Belediye Başkanı Mikdat Şeker’in de köy müzesi projesine destek verdiği kaydedildi.
TARİHÎ HAMAMIN RESTORE EDİLMESİ İSTENİYOR
Gökçedere’de tarihî caminin avlusunda bulunan hamamın bakımsız durumda olması, bölgedeki önemli gündem başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.
Akman Aydın, geçmişinin 1517 yılına, Yavuz Sultan Selim’in Mısır Seferi dönemine uzandığına dair bilgiler bulunan yapının Osmanlı döneminden kaldığını ve üzerinde Osmanlı tuğrası bulunduğunu ifade etti.
Yıllar içerisinde ilgisiz kalan hamamın bir dönem ahır ve merek olarak kullanıldığını belirten Aydın, yapının korunması için uzun süredir girişimlerde bulunduklarını söyledi.
Bu kapsamda CİMER üzerinden başvurular yaptıklarını ve ilgili kurumlarla yazıştıklarını aktaran Aydın, Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından görevlendirilen arkeologların da yapıda inceleme gerçekleştirdiğini kaydetti.
Ancak tapunun şahıs adına kayıtlı olması ve restorasyon için bütçe ayrılamaması nedeniyle bugüne kadar somut bir sonuç alınamadığını belirten Aydın, hamamın restore edilerek açık hava müzesi ve kapalı müze konseptiyle Gökçedere'ye kazandırılmasını istediklerini dile getirdi.
GÖKÇEDERE'DEKİ TARİHÎ ALANLAR İÇİN TESCİL TALEBİ
Beldedeki tarihî değerlerin yalnızca hamamla sınırlı olmadığını vurgulayan Akman Aydın, birçok yapının ve alanın koruma altına alınması için çalışma yürüttüklerini belirtti.
Bu kapsamda Roma dönemine ait bir sınır karakolu olduğu değerlendirilen Ahurcuk Kalesi'nin yanı sıra kale çevresindeki şapel ve mağaraların da tescillenmesi için girişimlerde bulunulduğu ifade edildi.
Gökçedere'deki Kalecik mevkisinde bulunan gözetleme noktaları ile Karagüney ve Zardak Tepesi çevresindeki askerî mevzilerin de tarihî miras kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekildi.
Kazım Karabekir Paşa'nın askerlerine ait olduğu belirtilen bu mevzilerin, özellikle 1915 yılında bölgede yaşanan askerî gelişmeler açısından önem taşıdığı kaydedildi.
Beldede bulunan ve tarihî adı Pulur olan toprak kalenin korunması için de ilgili kurumlarla yazışmalar yapıldığı, bölgedeki bütün tarihî değerlerin kayıt altına alınmasının hedeflendiği bildirildi.
GÖKÇEDERE KÖY MÜZESİ KURULMASI HEDEFLENİYOR
Gökçedere'nin kültürel geçmişinin yaşatılması amacıyla gündeme getirilen projelerden biri de köy müzesi oldu.
Gazeteci Arif Azak, geçmişten kalan eşyaların, tarım aletlerinin, tarihî belgelerin ve kültürel değerlerin korunması için müze kurulmasının önemli olduğunu belirtti.
Gökçedere Köy Müzesi'nin hayata geçirilmesiyle geçmişte kullanılan eşyaların ve tarihî belgelerin sergilenebileceğini ifade eden Azak, özellikle genç kuşakların kendi geçmişlerini tanımasının önemine dikkat çekti.
Azak, konuya ilişkin düşüncelerini şu sözlerle dile getirdi:
“Geçmişini öğrenen insan geleceğini daha iyi yönlendirir. Atalarımızdan ve dedelerimizden kalan önemli eserleri koruyarak gelecek nesillere anlatmamız gerekiyor. Bu kültürel zenginlikleri ortaya çıkarmak ve gençlerimizin sahiplenmesini sağlamak hepimizin görevidir.”
FEVZİ ÇAKMAK PAŞA'NIN PULUR HATIRASI YAŞATILMALI
Gökçedere'nin askerî tarih açısından da önemli bir geçmişe sahip olduğunu belirten Arif Azak, Mareşal Mustafa Fevzi Çakmak Paşa'nın bölgedeki hatırasının yaşatılması gerektiğini söyledi.
Azak, Millî Savunma Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığı tarafından yayımlanan günlüklerde, Kop Dağı Savunması'nın Fevzi Çakmak Paşa tarafından Gökçedere'den idare edildiğine ilişkin kayıtlar bulunduğunu aktardı.
17 Temmuz 1916 tarihinde karargâhın Pulur'a taşındığını belirten Azak, günlüklerde yer alan şu ifadeyi paylaştı:
“Kop cephesinin önem kazanması üzerine, karargâhımı sabahleyin Pulur’a naklettim. Bu geniş cephede, ancak bu şekilde doğrudan komutanlarla temas edilerek bağlantı korunabilirdi…”
Bu tarihî hatıranın Gökçedere açısından önem taşıdığını ifade eden Azak, 17 Temmuz tarihinin her yıl çeşitli etkinliklerle beldede anılmasını istedi.
PULUR SAVAŞI VE KADI BURHANEDDİN'İN TARİHE GEÇEN SÖZÜ
Gökçedere'nin geçmişinde önemli bir yere sahip olan Pulur Savaşı da gündeme getirilen tarihî olaylar arasında yer aldı.
Arif Azak'ın aktardığı bilgilere göre 1395 yılında Kadı Burhaneddin Devleti ile Erzincan Emiri Mutahharten arasında Pulur'da savaş yaşandı.
14. yüzyılın önemli tarihî şahsiyetlerinden Kadı Burhaneddin; fıkıh âlimi, şair, askerî lider ve stratejist kimliğiyle tanınıyor. Eretna Devleti'nde vezirlik yaptıktan sonra yönetimi ele geçirerek Sivas merkezli kendi devletini kuran Burhaneddin, 18 yıl boyunca devletinin bağımsızlığını korudu.
Kadı Burhaneddin'in Osmanlı ordusunu Çorum yakınlarındaki Kırkdilim mevkiinde yenilgiye uğrattığı, bu savaşta Şehzade Ertuğrul'un hayatını kaybettiği de aktarılan bilgiler arasında yer aldı.
Azak'ın paylaştığı tarihî anlatıma göre Pulur Savaşı'nın ardından Kadı Burhaneddin, Çal mevkisine çıkarak dağılan ordusunu ve savaş alanını izledi. Bu sırada söylediği belirtilen şu sözün tarihe geçtiği ifade edildi:
“Göz odur ki dağın arkasını göre, akıl odur ki başa geleceği bile…”
Azak, bu sözün feraset, basiret ve devlet yönetiminde ileri görüşlülüğü temsil ettiğini belirterek, Pulur'da söylenmiş olmasının bölgenin tarihî önemi açısından ayrıca değer taşıdığını kaydetti.
GÖKÇEDERE ARKEOLOJİK ÇALIŞMALARA DAHİL EDİLMELİ
Gökçedere'nin arkeolojik açıdan da araştırılması gereken bölgeler arasında bulunduğunu ifade eden Arif Azak, Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyelerinin araştırmalarına dikkat çekti.
Azak, söz konusu araştırmalarda Satala-Sadak Antik Kenti ile Pulur bölgesinin geçmişte aynı sınırlar içerisinde yer aldığının belirtildiğini aktardı.
Bu nedenle Gökçedere'nin de bölgede yürütülen arkeolojik kazı ve araştırma çalışmalarına dahil edilmesi gerektiğini ifade etti.
HAMŞI MAĞARASI İÇİN KORUMA UYARISI
Gökçedere'de korunması istenen doğal değerlerden biri de Hamşı mevkiinde bulunan mağara oldu.
Geçtiğimiz yıl tescil işlemleri gerçekleştirilen mağaranın, içerisindeki dikit ve sarkıtlarla önemli bir doğal zenginlik taşıdığını belirten Arif Azak, alanın turizme kazandırılmasını istedi.
Mağaranın ziyaretçilere açılabilmesi için yetkili kurumların bütçe ayırması gerektiğini ifade eden Azak, konuyu geçen yıl Bayburt Milletvekili Orhan Ateş'e de ilettiğini ancak bugüne kadar bir gelişme yaşanmadığını söyledi.
Mağaranın geniş bir alanı kapsadığını ve bakımsızlık nedeniyle üst bölümlerinde çökmeler meydana geldiğini belirten Azak, son gözlemlerinde tehlikenin arttığını fark ettiğini dile getirdi.
Alanının acilen koruma altına alınması gerektiğini vurgulayan Azak, gerekli önlemler alınmadığı takdirde vatandaşların farkında olmadan tehlikeli bölgelere düşebileceği uyarısında bulundu.
AŞIK RUHİ VE ÜLFET KALFA'NIN ESERLERİ KAYIT ALTINA ALINMALI
Gökçedere'nin kültürel mirasının edebiyat alanında da önemli izler taşıdığını belirten Arif Azak, Pulurlu Aşık Ruhi ve Ülfet Kalfa'nın eserlerinin korunması gerektiğini ifade etti.
Asıl adı Hafız Süleyman olan Pulurlu Aşık Ruhi'nin, tasavvufi yönüyle öne çıkan ve doğaçlama şiirler söyleyen bir halk ozanı olduğu belirtildi. Şiirlerinde ilahî aşk, insan sevgisi ve gurbet konularını işleyen Aşık Ruhi'nin eserlerinin gelecek kuşaklara aktarılması istendi.
Azak, özellikle ailelerin elinde bulunan el yazması şiirlerin ve müsveddelerin bir araya getirilerek kayıt altına alınmasının önemine dikkat çekti.
Bayburt Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nden Doç. Dr. Hasan Aktaş'ın da bu konuda çalışma yapmak istediğini belirten Azak, Aktaş'ın aile yakınlarından ellerindeki eserlerin fotokopilerini talep ettiğini aktardı. Söz konusu şiirlerin tez çalışması kapsamında değerlendirilerek gelecek nesillere aktarılmasının hedeflendiğini kaydetti.
Süleyman Ruhî'nin 1951 yılında Gökçedere'de hayatını kaybettiğini belirten Azak, kabrinin Akkoyunlu Hacı Ferahşad Bey tarafından 1517 yılında yaptırılan tarihî külliyenin cami avlusunda bulunduğunu söyledi.
Aşık Ruhi'nin bir şiirinde kendisini şu dizelerle anlattığını aktardı:
“Bu viran Pulur'un gonca gülüyem Lâ mekân şehrinin yeşil alıyam Anka bezirgânın ağır malıyam Almaz her müşteri pahalı derler…”
GÖKÇEDERE'NİN TARİHİ 5 BİN YIL ÖNCESİNE UZANDIĞI BELİRTİLİYOR
Arif Azak, Gökçedere'nin yalnızca Osmanlı ve Akkoyunlu dönemlerinden kalan eserleriyle değil, çok daha eski geçmişiyle de öne çıktığını ifade etti.
Beldede 1517 yılında Akkoyunlular tarafından yaptırıldığı belirtilen cami, hamam ve medresenin bulunduğunu kaydeden Azak, Pulur Höyüğü'nün de İlk Tunç Çağı'na ait buluntularıyla önem taşıdığını söyledi.
Tarihinin yaklaşık 5 bin yıl öncesine uzandığı belirtilen höyüğün, Türkiye'deki önemli Karaz Kültürü merkezlerinden biri olduğunu ifade etti.
Gökçedere'nin tarihî İpek Yolu üzerinde bulunduğunu ve kadim Oğuz boylarının yerleşim alanlarından biri olduğunu belirten Azak, bölgenin Dede Korkut kültürüyle özdeşleşen Bayburt'un tarihî zenginliğinin önemli parçalarından biri olduğunu vurguladı.
TARİHÎ MİRASIN TURİZM ROTASINA DÖNÜŞTÜRÜLMESİ İSTENİYOR
Gökçedere'nin sahip olduğu değerlerin yalnızca yerel ölçekte değil, bölgesel turizm açısından da değerlendirilmesi gerektiğini belirten Arif Azak, Bayburt, Demirözü, Kelkit ve Otlukbeli'ndeki tarihî ve doğal alanların ortak bir rota kapsamında tanıtılmasını önerdi.
Azak, Kelkit'teki Sadak Satala Antik Kenti, Gökçedere'deki Akkoyunlu Ferahşad Bey Camii, hamam ve medrese ile yeni tescillenen mağaraların aynı turizm güzergâhında değerlendirilebileceğini ifade etti.
Demirözü Beşpınar köyündeki Kenan Yavuz Müzesi ile Otlukbeli Traverten Set Gölü ve Otlukbeli Savaş Alanı'nın da bu rotaya dahil edilmesinin bölge açısından önemli katkılar sağlayacağını belirtti.
Azak, tarihî yapıların, doğal güzelliklerin ve kültürel değerlerin birlikte tanıtılmasıyla bölge ekonomisine katkı sağlanabileceğini dile getirerek, tarihî mirasın korunmasının gelecek kuşaklara karşı önemli bir sorumluluk olduğunu vurguladı.
