Türkiye, Asya, Afrika ve Avrupa kıtalarının kesişiminde bulunması nedeniyle milyonlarca göçmen kuşun kullandığı önemli güzergahlardan biri olarak öne çıkıyor. İlkbahar ve sonbahar dönemlerinde Türkiye üzerinden göç eden kuşlar, yolculukları sırasında habitat kaybı, elektrik hatları, rüzgar türbinleri, avcılık ve iklim değişikliği gibi çok sayıda tehditle karşılaşıyor.
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Ormancılık Meslek Yüksekokulu Ormancılık Bölümü Avcılık ve Yaban Hayatı Programı Başkanı Dr. Ergün Bacak, göçmen kuşların karşı karşıya olduğu risklere dikkat çekerek özellikle elektrik hatlarında gerekli izolasyon çalışmalarının yapılması gerektiğini söyledi.
GÖÇMEN KUŞLARIN YÜZDE 51'İNDE AZALMA
Dünya genelindeki yaklaşık 11 bin kuş türünün yüzde 20’sini oluşturan 1800 türün her yıl daha uygun beslenme ve yaşam koşullarına ulaşmak amacıyla göç ettiği belirtiliyor.
Göçmen kuşlar, ekosistemlerin işleyişinde önemli rol üstlenirken, bu türlerin yüzde 51’inin dünya genelindeki popülasyonlarının azaldığı tahmin ediliyor.
1500’lü yıllardan bu yana en az 189 kuş türünün neslinin tükendiği veya doğal ortamında yok olduğu tahmin edilirken, bunların yüzde 4 ila 8’ini göçmen kuşların oluşturduğu ifade ediliyor.
Uluslararası Doğayı Koruma Birliğine (IUCN) göre 43 göçmen kuş türü kritik tehlike altında bulunuyor. Habitat kaybı ve bozulması, iklim değişikliği, istilacı türler, aşırı avlanma ve çarpışmalar, popülasyonlardaki düşüşün başlıca nedenleri arasında gösteriliyor.
ELEKTRİK HATLARI KUŞLAR İÇİN RİSK OLUŞTURUYOR
Özellikle habitat kaybı nedeniyle leylek gibi göçmen kuşların güvenli konaklama alanı bulamadığında elektrik hatlarına yöneldiğini belirten Dr. Ergün Bacak, bu durumun kuşlar açısından ciddi risk oluşturduğunu söyledi.
Bacak, "Eğer leylekler yere konarsa, çakal ve sokak köpeği gibi türlere yem olabilir. O yüzden yüksek bir yere tüneyerek geceyi geçirmeyi tercih ediyorlar. Elektrik direklerine tünemeleri sırasında, geniş ve uzun kanatlara sahip bu kuşlar iki farklı elektrik teline temas ederek, elektrik çarpması neticesinde hayatlarını kaybediyorlar." dedi.
Bacak, hızlı tren hatlarındaki elektrik sistemlerine de dikkat çekerek, "Küçükçekmece'den başlayarak Edirne'ye kadar devam eden hızlı tren hattı boyunca leylekler göç ediyor. Hızlı tren elektrik hatlarında mutlaka izolasyon yapılması gerekiyor." ifadelerini kullandı.
ARTİVİN ÇORUH VADİSİ KRİTİK NOKTALAR ARASINDA
Türkiye’nin önemli göç güzergahları üzerinde bulunduğunu belirten Bacak, bazı bölgelerin diğerlerine göre daha fazla risk taşıdığını kaydetti.
Bacak, "Bazı lokasyonlar daha riskli. Mesela İstanbul Boğazı, Çanakkale Boğazı, Hatay Belen Geçidi, Artvin Çoruh Vadisi. Buralar süzülerek göç eden kuşların yoğun şekilde göç ettiği dar boğazlar. Buralarda yapılacak inşaat çalışmaları, rüzgar türbinleri, elektrik hatları kuşları daha fazla riske sokuyor. Küçükçekmece'den başlayarak Edirne'ye kadar devam eden hızlı tren hattı boyunca leylekler göç ediyor. Hızlı tren elektrik hatlarında mutlaka izolasyon yapılması gerekiyor. Trakya'da elektrik hatları ve rüzgar türbinleri kurulurken öncesinde daha fazla ornitolojik izleme çalışması yapılmalı ve risk oluşturan alanlarda gerekli tedbirler alınmalı. Trakya'dan sonra en çok elektrik hatlarının ve direklerinin kuşları öldürdüğü vakaların olduğu yerler genelde Mersin, Hatay, Adana gibi iller." dedi.
TÜRKİYE'DE İZOLASYON ÇALIŞMALARI YAPILIYOR
Geçmiş yıllarda Trakya’da elektrik direklerine yuva yapan leyleklerin korunması amacıyla birçok köyde izolasyon çalışması gerçekleştirildiği belirtildi.
Bacak, elektrik hatlarının kurulumu sırasında izolasyon gerekliliklerinin de tamamlanması gerektiğini vurguladı.
Türkiye’de bazı bölgelerde kuşların göç yolları üzerindeki elektrik hatlarına yönelik çalışmalar da yürütülüyor. Yeşilırmak Elektrik Dağıtım AŞ, son iki yılda Samsun, Sinop ve Çorum’da kuşların göç güzergahlarındaki elektrik hatlarında 23 bin metrelik izolasyon kaplaması yapıldığını açıkladı.
İstanbul Küçükçekmece Gölü-Tahtakale mevkisinde de çok sayıda leyleğin demir yolu hattı çevresindeki elektrifikasyon tesisleriyle temas ederek ölmesinin ardından Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğü tarafından bilimsel çalışma başlatıldığı bildirilmişti.
ABD VE KANADA'DA MİLYARLARCA KUŞ ÖLÜYOR
Göçmen kuşların karşılaştığı tehditler yalnızca Türkiye ile sınırlı değil. ABD ve Kanada’da kedilerin kuşları avlaması ve binalarla çarpışmalar, kuş ölümlerinin en önemli nedenleri arasında bulunuyor.
Bu iki nedenin her birinin yılda 1 milyardan fazla kuşun ölümüne yol açtığı belirtiliyor.
Doğu Asya ve Avustralya göç yolunda ise karasal kuş türlerinin yüzde 47’sinin tuzakla yakalamadan olumsuz etkilendiği tahmin ediliyor. Güneydoğu Asya’da da yüzlerce kuş türünün avlandığı ve bu durumun milyonlarca kuşu etkilediği ifade ediliyor.
Avrupa ve Orta Doğu’da da her yıl milyonlarca kuşun yasa dışı olarak avlandığı veya yakalandığı tahmin ediliyor.
AVCILIK DA ÖNEMLİ TEHDİTLER ARASINDA
Dr. Ergün Bacak, göçmen kuşları olumsuz etkileyen faktörler arasında avcılığın da bulunduğunu belirtti.
Bacak, "Gerek yasa dışı avcılıktan gerekse de yasal avcılıktan, her ikisinden de etkileniyorlar. Bazı kuş türlerinin, yırtıcı kuşların da ötücü kuşların da dünyada en çok avlandığı lokasyonlardan birisi Orta Doğu. Lübnan ve Suriye'de her yıl milyonlarca kuş hayatını avcılık nedeniyle kaybediyor. Keza aynı sorunlar Suriye'de, Irak'ta, Türkiye'nin güneyinde Mısır'da, pek çok yerde yaşanıyor." diye konuştu.
Göçmen kuşları "bir dünya hazinesi" olarak nitelendiren Bacak, göç yolları boyunca kuşların ekolojik ihtiyaçlarının karşılanması ve koruyucu tedbirlerin alınması gerektiğine işaret etti.
İSTANBUL ÜZERİNDEN 1 MİLYONA YAKIN LEYLEK GEÇECEK
Bacak, leyleklerin göç dönemlerinin eylül ayı ortasına kadar devam etmesinin beklendiğini söyledi.
Sonbahar göç dönemi boyunca yaklaşık 1 milyon leyleğin İstanbul üzerinden geçmesinin beklendiğini belirten Bacak, bazı günlerde 70-80 binden fazla leyleğin İstanbul üzerinden göç edebileceğini kaydetti.
