Ali Laricani kimdir? İran’da Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Başkanı, İran’da öne çıkan kritik isim

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Başkanı Ali Laricani, son dönemde ülkede artan jeopolitik gerilimler ve iç siyasi gelişmelerle birlikte yeniden gündemin merkezine yerleşti. İran’da dini lider Ali Hamaney’in öldürülmesinin ardından yerine geçecek isim tartışmalarında Laricani’nin öne çıktığı iddia ediliyor.

İran siyasetinde kilit rol

ABD ile İsrail’in sekiz ay aradan sonra İran’a yeniden saldırdığı ve dini lider Ali Hamaney’in öldürüldüğü süreç sonrası ülkede yönetim tartışmaları hız kazandı. Bu çerçevede Hamaney’in koltuğu için en güçlü adaylardan birinin Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Başkanı Ali Laricani olduğu öne sürülüyor.

Rejim içindeki etkili isimlerden biri olarak gösterilen Laricani’nin savunma stratejisi ve nükleer müzakerelerde belirleyici rol üstlendiği, uzun süredir Hamaney’in gölgesinde fiilen yönetimde etkili olduğu belirtiliyor. 68 yaşındaki siyasetçi, İran’da “rejimin stratejisti” ve “onu ayakta tutan akıl” olarak nitelendiriliyor.

Necef’ten Tahran’a uzanan hayatı

Ali Erdeşir Laricani, İran siyasetinde nüfuz sahibi bir aileden geliyor. Babasının etkili bir din adamı olduğu, ailenin 1931’de Rıza Şah dönemindeki baskılar nedeniyle Irak’ın Necef kentine yerleştiği ifade ediliyor. Laricani’nin Şiiler için kutsal kabul edilen Necef’te doğduğu, ailenin 1961’de İran’a döndüğü kaydediliyor.

Kum’da medrese eğitimi alan Laricani, üniversitede matematik ve bilgisayar bilimleri okudu. Tahran Üniversitesi’nde Batı felsefesi üzerine doktora yaptığı, Immanuel Kant, Sauk Kripke ve David Lewis üzerine çalışmalar kaleme aldığı belirtiliyor.

Devrim Muhafızları’ndan devlet yönetimine

Ali Laricani’nin 1980’li yıllarda İran-Irak Savaşı sırasında Devrim Muhafızları’nda komutanlık yaptığı ifade ediliyor. Bu askeri deneyimin, hem siyasi yapı hem de güvenlik mekanizmaları konusunda geniş bir tecrübe kazandırdığı değerlendiriliyor. Savaş gazisi olan Laricani’nin 1994-2004 yılları arasında İran Radyo ve Televizyon Kurumu (IRIB) Genel Müdürlüğü görevini yürüttüğü kaydediliyor.

1996’da dini lider Ali Hamaney tarafından Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi üyeliğine atanan Laricani, konsey başkanlığı ve ulusal güvenlik danışmanlığı görevlerini de üstlendi.

Siyasi kariyeri ve seçim süreçleri

Muhafazakâr siyasetçi Ali Laricani, 2005 Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday oldu ancak beklenen sonucu alamadı. Seçimi Mahmud Ahmedinejad kazanırken Laricani’nin yüzde 5,83 oy oranıyla altıncı sırada kaldığı belirtiliyor. Aynı yıl Batı ile yürütülen nükleer müzakerelerde İran heyetinin başına geçen Laricani, 2007’de Cumhurbaşkanı Ahmedinejad ile yaşadığı görüş ayrılığı sonrası görevinden ayrıldı.

2008’de Kum milletvekili olarak parlamentoya giren Laricani, 12 yıl boyunca Meclis Başkanlığı yaptı. 2015’te İran ile Batı arasında imzalanan nükleer anlaşmanın meclisten geçirilmesinde etkili olduğu kaydediliyor.

Adaylıkları veto edildi

Laricani’nin 2021 ve 2024 cumhurbaşkanlığı seçimleri için adaylık başvurusu yaptığı ancak adayları inceleyen Uzmanlar Konseyi tarafından veto edildiği belirtiliyor. Buna rağmen Hamaney’in güvendiği isimlerden biri olmayı sürdürdüğü ifade ediliyor.

Haziran 2025’te yaşanan 12 günlük savaş sonrası Hamaney’in Laricani’yi yeniden Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Başkanlığı görevine getirdiği, bu atamanın güvenlik politikalarında pragmatik bir yön değişiminin işareti olarak yorumlandığı kaydediliyor.

Artan güç ve tartışmalar

İran’ın ABD ile geriliminin tırmandığı süreçte Laricani’nin sorumluluk alanının genişlediği ve rejim içindeki ağırlığının daha görünür hale geldiği belirtiliyor. Bu dönemde Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın geri planda kaldığı değerlendirmeleri yapılıyor.

Laricani’nin 30 Ocak’ta Moskova’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüştüğü, nükleer müzakere temasları kapsamında Umman ve Katar’ı ziyaret ettiği ifade ediliyor. Ayrıca 28 Aralık’ta başlayan protestoların güç kullanılarak bastırılması talimatını verdiği iddiaları sonrası ABD yönetiminin Ocak ayında Laricani’yi yaptırım listesine aldığı kaydediliyor.

Liderlik tartışmaları

New York Times gazetesine dayandırılan iddialara göre, İran’da olası bir Amerikan müdahalesi senaryosunda geçiş liderliği için Laricani’nin adının öne çıktığı öne sürülüyor. Bununla birlikte din adamı olmadığı için dini liderlik makamına gelmesinin mümkün olmadığı, ancak üst düzey siyasi görevler için güçlü adaylardan biri olarak görüldüğü ifade ediliyor.

Uluslararası Kriz Grubu İran Proje Direktörü Ali Vaez’e göre Laricani’nin cumhurbaşkanlığı hedefi taşıdığı değerlendirmesi yapılıyor.