Türk dünyası, uzay yolculuğuyla tarihe geçen simge bir ismi kaybetti. 2 Ekim 1991’de Soyuz TM-13 uzay aracıyla kozmos yolculuğuna çıkan ilk Türk kökenli kozmonot Toktar Ongarbayuly Ebubekirov, 78 yaşında Kazakistan’ın Almatı kentinde hayatını kaybetti. Ebubekirov’un yaşam öyküsü, yalnızca bir kozmonotun değil, aynı zamanda bir milletin bilimsel uyanışının sembolü olarak kabul ediliyor.
Toktar Ebubekirov Kimdir?
Doğum Tarihi ve Yeri: 27 Temmuz 1946, Karaganda, Kazakistan
Mesleği: Savaş pilotu, test pilotu, kozmonot, akademisyen
Vefat Tarihi: 4 Ağustos 2025, Almatı, Kazakistan
Ölüm Nedeni: Kalp yetmezliği
Ailesi: Evli, iki çocuk babası
Mütevazı Başlangıçtan Uzaya
Toktar Ebubekirov’un hayatı, Karaganda’da genç yaşta başladığı metal tornacılığıyla şekillendi. Akşam okulunda aldığı eğitimle 1965’te Armavir Askeri Havacılık Enstitüsü’ne kabul edildi ve burada savaş pilotu oldu. Daha sonra Fedotov Test Pilot Okulu’ndan mezun olarak Sovyetler Birliği’nin en seçkin test pilotları arasına girdi.
Uzaya Yolculuğu: 2 Ekim 1991
Ebubekirov, 2 Ekim 1991 tarihinde Soyuz TM-13 uzay aracıyla uzaya çıkan ekipte yer aldı. Rus kozmonot Alexander Volkov ve Avusturyalı Franz Viehböck ile birlikte Mir Uzay İstasyonu’na çıkan Ebubekirov, bu tarihi görevde 8 gün 21 saat boyunca bilimsel deneylerde aktif görev aldı.
Görev süresince dikkate değer bir tesadüf yaşandı: Uzaya fırlatıldığında Sovyetler Birliği hâlâ varlığını sürdürüyordu ancak geri döndüğünde Kazakistan bağımsız bir ülkeydi. Bu özelliğiyle “ülkesi uzaydayken değişen” ilk kozmonot olarak tarihe geçti.
"Sonic Toktar" Lakabının Hikâyesi
Toktar Ebubekirov, sadece uzay yolculuğuyla değil, havacılıktaki çığır açan başarılarıyla da tanındı. 1989 yılında MiG-29K savaş uçağıyla ses hızını aşarak uçak gemisine iniş yapan ilk Kazak pilot unvanını aldı. Bu başarı ona “Sonic Toktar” lakabını kazandırdı.
Bilime Adanmış Bir Ömür
Kariyerine 1976-1991 yılları arasında Mikoyan Tasarım Bürosu’nda (MiG) test pilotu olarak devam eden Ebubekirov, 50’den fazla uçak modelini test etti. Uzay görevinden sonra Kazakistan Ulusal Havacılık ve Uzay Ajansı’nın genel direktörlüğünü yürüttü. Ayrıca Korkut Ata Devlet Üniversitesi’nde profesör olarak görev yaptı. 2002 yılında, PTT’nin “2000 Yılına Mektup” kampanyasında “İlk Türk Astronotu” unvanıyla onurlandırıldı.
Vefatı ve Ardından Yükselen Sesler
Toktar Ebubekirov, 4 Ağustos 2025’te kalp yetmezliği nedeniyle yaşamını yitirdi. Ailesi tarafından yapılan açıklamada, son yıllarda sağlık sorunları yaşamasına rağmen bilimsel danışmanlık görevlerine devam ettiği belirtildi.
Sosyal medyada ve Türk dünyasında büyük yankı uyandıran vefat sonrası, “Toktar Abi, Türk’ün uzaydaki gururu” ifadeleriyle binlerce kişi duygularını paylaştı.
Türk Dünyası İçin Bir İlkti
Toktar Ebubekirov’un uzay yolculuğu, Türkiye’nin ilk astronotu Alper Gezeravcı ve suborbital yolculuğa çıkan Tuva Atasever gibi isimlerden çok önce gerçekleştirilmişti. Bilimsel başarıları, özgüveni ve Türklüğe olan bağlılığıyla bir öncüydü.
Ebubekirov’un “Atatürk’le ve Türklükle gurur duyuyorum” sözleri, onun aidiyet duygusunu ve kimliğini özetleyen güçlü bir miras olarak hafızalara kazındı.